24-11-2014 12:13:05
Ana Sayfa Çeşitli Küresel ısınma Küresel Isınma ve Türkiye

Sevgili TurkceBilgi.Org kullanıcısı, sizinle daha kaliteli zaman geçirek adına üyemiz olmanızı rica ederiz.

Küresel Isınma ve Türkiye
İyi geceler sayın seyirciler bu gece Küresel Isınma'yı konuşmaya devam edeceğiz, hatırlayacaksınız, geçtiğimiz hafta çarşamba bir giriş yapmıştık ama o haftadan bu haftaya raporlar açıklandı.

Bu raporları konuşacağız ve bu raporlar eşliğinde de Türkiye'de Küresel Isınma adına neler değişecek hem bunu konuşacağız hem de işin politik kısmını da bir yanda konuşacağız.
 
Çünkü bize iş düştüğü kadar hiç şüphesiz merkezi yönetimlere ve yerel yönetimlere de ciddi anlamda iş düşüyor. Hangi raporları konuşacağız, 21 sayfalık bir özet rapor çıktı, Birleşmiş Milletler'in Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli'nden,  bu daha çok politik açıdan daha doğrusu bu konuyu daha az bilenlere yönelik bir çalışma anlatabilsinler ve anlayabilsinler diye asıl raporlar nisan ve mayıs aylarında çıkacak. Onun dışında salı günü üç bakanın birlikte olup açıkladığı bir başka doküman var.

O da Türkiye'nin durumu, bu da ilk defa yayınlanan birincisi diyebiliriz ve Prof. Dr. Mehmet Karaca da bir noktasında yer almış durumda. Bütün bunları konuşacağız, konuklarımız yanıtlayacak.

Öncelikle ben konuklarımızı tanıtmak istiyorum. Yard. Doç Dr. Semra Cerit Mazlum, Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü, hoş geldiniz hocam. Prof Dr Zekai Şen, Su Vakfı Başkanı, siz de uluslar arası bu tip raporlara imza atmış, IPCC'ye imza atmış bir Türk'sünüz. Prof Dr Mehmet Karaca, İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nden ve Prof Dr Ekrem Ekinci, İTÜ Kimya ve Meteoroloji fakültesinden, hocam siz de hoşgeldiniz.

Işın Gürel (IG): Evet, öncelikle 2 Şubat'a dönelim. IPCC'nin raporuna bakalım. Şöyle bir raporu gözden geçirelim sonra hemen sorularla başlayalım. Çok asık suratlı bir rapor çıktığını söylemek herhalde yanlış olmaz. Son 12 yıllık bir dönemin 11 yılı, 1850'den bu yana görülen en sıcak 12 yıl içinde yer alıyor. Som 100 yılda yeryüzü sıcaklığının 0.7 derece arttığı söyleniyor ve bunun daha da ciddi anlamda bu yüzyıl içinde katlanarak artacağından bahsediliyor.
 
Küresel Isınmanın son 50 yılda bütün 100 yılın iki katı oranında artış gösterdiğine dikkat çekiliyor. Yine son 50 yılda kuzey yarım kürede 130 yılın en sıcak günlerinin yaşandığının altı çiziliyor ve bu böyle gidiyor. Grönlend'de Antartika'da buzulların erimesinden bahsediliyor, suların yükselmesinden bahsediliyor. Kıyı şeridinin 60 metreye kadar içeri doğru sular altında kalacağından bahsediliyor.
 
Hepsini konuşacağız. Öncelikle hanımlardan mı başlayalım hocam ne dersiniz? Yrd Doç Dr Semra Cerit Mazlum'a soralım. Siz bu raporu elinize aldığınızda hem Türkiye adına hem de bir bakış açısıyla bir giriş yapmak üzere hangi noktaların altını çizmenin çok gerekli olduğunu düşünüyorsunuz? Raporun 21 sayfanın 21 sayfası da korkutucu açıkçası.

Semra Cerit Mazlum (SCM): Öncelikle şunu herhalde bir kere daha hatırlamak gerekiyor. Bu raporun önceden hazırlanan diğer 3 rapora göre yani 1. 2. ve 3. değerlendirme raporlarına göre daha büyük kesinlikler içerdiği özellikle insan faktörü ve küresel ısınma da insan kaynaklı etkenlerin rolünü daha kesin bir şekilde ortaya koymuş olması, %90 bu sefer kesinlikle söyleyebiliyoruz ki bu sefer insan kaynaklı.

IG: 2001'de bu oran 66 ile 90 arası değişiyordu.

SCM: Evet büyük olasılıkla ama bu kadar kesin söylenemiyordu. Tabi bunda şeyin de etkisi var, o günden bu yana dünyada iklim bilimi konusunda, yapılmış olan araştırmaların daha da artması. Bilimsel kapasitenin gelişmiş olmasın da etkisi var bu kesinliklere ulaşabilmek açısından. Bu niye bu kadar önemli, uluslar arası alanda, ortak eylem, küresel düzeyde ortak eyleme geçebilmek için politikacıların, uluslar arası politika yapanların başta, bu kesinliğe ihtiyacı var. Bunu öyle söylüyorlar, Amerika, Türkiye başka ülkeler, bir ortak eylem gerçekleşecekse, bunun insan kaynaklı olduğunu bilmemiz gerekiyordu diyorlardı şimdiye kadar. Mazeretin arkasında olan, Kyoto'ya karşı çıkan başlıca ülkelerin mazeretlerinin arkadasında yatan buydu. İnsan kaynaklı olmayabilir, bu doğal bir süreç sonucu da olabilir deniyordu. Bu rapor bunu kesin bir şekilde ortaya koydu, insan kaynaklı tartışması bir şekilde. İnsan dışındaki faktörlerin de hala etkisi var fakat insanın rolü en büyük payı oynuyor. Altı çizilmesi gereken noktalardan birisi bu.
 
İkincisi de bu raporun artık Bali'de, Endonezya'da Aralık ayında yapılacak olan 13. Taraflar Konferansı'nda görüşmeler başlayacak biliyorsunuz. Kyoto sonrası için, yeni gelişmeler hakkında, oraya veri oluşturdu ve bu bilimsel veri üzerine, kanıtlar üzerine artık eyleme geçilmesi gerektiği, kesin hedefler, indirim hedefler koyulması gerektiğini de ortaya koydu bu rapor. Bunu da açıkça destekledi diyebiliriz. Avrupa Birliği başta olmak üzere taraflar kendi pozisyonlarını ortaya koydular yaptıkları açıklamalarla. Başka ülkelerin de çalışmaları sürüyor fakat herhalde Bali'ye sağlam bir destek oluşturacak bu. Zaten bugünlerde UNEP'in, Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın Kenya'da toplantıları sürüyor.
 
Çevre bakanları, UNEP'in üye ülkelerimin çevre bakanları toplandılar ve oradaki toplantıda da bu rapor bir kere daha konuşulacak ve 2012 sonrası için Kyoto Protokolünün geleceği hakkında bu raporun ne gibi bir etkisi olacak, ne tür önlemler, ne kadar sera gazının indirimi olduğu konusunda da görüşmeler yapılmaya başlanacak orda da. Müzakere anlamında değil ama görüş alışverişi olacak ülkeler arasında. Herhalde ilk anda söylenmesi gereken şey bu. İnsan faktörünün %90 kesinlikle rolünün altını çizmiş oldu bu rapor.

IG: Peki, hemen dönelim Prof Dr Mehmet Karaca'ya soralım. Efendim siz ulusal olan ve ilk defa yayınlanan bu raporda da bazı bölümlere imza koydunuz, hepsi değil ama uzmanlıklara göre ayrılmış durumda. Şimdi iki soru yöneltmek istiyorum. Birincisi, yüzde 90 insan kaynaklı bir küresel ısınmadan bahsediyoruz diyor Birleşmiş Milletler Hükümetler arası Panel raporu, gelen 21 sayfada bu yazıyor. Bunu Türkiye'ye biraz çevirmenizi rica edeceğim. İ
 
ki rapor arasındaki farklılıklar veya değişiklikler ilk etapta sizin gözünüze neler geliyor? Bunu neden soruyorum çünkü, bazı bilim adamları bazı bu konuyla ilgilenenler, az önce sizin söylediğinizin tam aksi değil ama daha az kuvvetlisini söylüyorlar. Zaten iklimler bir şekilde değişiyor çünkü yeryüzü canlı bir mekanizmadır, soğur ısınır bu bir dalgalanma şeklinde gelir, dolayısıyla küresel ısınma da tabi ki insanın rolü vardır ama bunu bu kadar kıyamet senaryoları içine sokmak doğru bir davranış tarzı değildir diye bunu bu şekilde tartışanlar da var. Bu açıdan da size soruyorum, bir bilim adamı olarak siz bizi nereye götüreceksiniz konuyla ilgili olarak. Sonra hemen Türkiye'ye ve bölgelerimize döneceğim.

Mehmet Karaca (MK): 21 sayfalık rapordan bahsetmek gerekirse aslında bir uzlaşma raporu bu. Bunu dikkatlice ortaya koymak lazım, politika yapıcılara bir uzlaşma raporu. Burada yazılan her şey aslında belirli bir uzlaşma sonucu dökülen rapor. Bunun çok daha kötüsü ve iyimser tabloları da vardı.
 
İçlerinden oylamayla her ülke belirli katkıda bulunarak altı çizilen şeyler bunlar. Bölgesel ölçüye geçince çok daha farklı bir senaryo var aslında. Bizim rapora dönersek, bizim raporda da ben sadece iklim değişimi ve bunun adaptasyonuyla ilgili bölümü  yaptık. Büyük ölçekli modelleri alıp, küçük ölçeğe nasıl değişebilir, bizim bölge ölçeğinde ona baktık. Bu söylediğimiz tabi 2100'ler için. Bunu da belirtmek lazım, siz  de belirttiniz.
 
İklim sürekli insan tarihi boyunca da değişmiş, değişmekte ve değişecek. Bunu kesinlikle ortaya koymak lazım ama insan faktörü bunun içinde ne kadardı, değildi, işte bu raporda yüzde 60'tan  yüzde 90'a çıkardılar. Bu son rapordaki en keskin ifadelerden bir tanesi bu. Fakat hala belirsizlikler var. Bu belirsizlikler tabi karbondan çok yüzey yapısıyla, arazi örtüsüyle alakalı çünkü bundan 1000 yıl önce 250 milyon insan yaşarken artık 6 buçuk milyar insan yaşıyor. Yüzey örtüsünde, morfolojide bir sürü değişiklikler var. Burada da belirsizlikler var ve bunlar aksedilmiş raporlara.
 
Diğer bir öge de şunu belirteyim. Okyanuslar hala bir muamma, atmosferle konuşuyoruz ama iklim sisteminin bir sürü elemanı var. O dört büyük elemandan bir tanesi de okyanuslar. Okyanuslarda hala çok büyük bir değişim yok. Onu gözleyemedik çünkü okyanus su niteliğinden dolayı ısınmaya cevabı daha yavaş oluyor. Yani şu 16 yılda bunu görmek mümkün değil, insan ömrü de aslında buna yetmiyor. İnsan ömürleri doğacaktır. Buradaki projeksiyonlarda okyanus çok daha zayıf onu söyleyebilirim.

IG: Burada geçen hafta Ömer Marda otururken şunun altını çizdi, dedi ki, “Ben benim için korkmuyorum zaten, çünkü ben büyük ihtimalle görmeyeceğim ama benim torunlarım ve onların çocukları için endişe ediyorum.” Bizim de galiba bu perspektif herhalde değil mi, ortaya konulması gerekiyor.

MK: Evet, böyle bir yanılgı var. Aslında yarın olacakmış gibi bir endişe var ama tabi biz gelecek nesillere miras açısından konuşuyoruz. Daha iyi bir dünya bırakmak için, aldığımız dünyayı en azından aynı oranda teslim etmek için konuşuyoruz. Yani bütün derdimiz bu.

IG: Peki hocam, döneceğim size, Prof Dr Zekai Şen'e dönelim. Su Vakfı Başkanı. Efendim, şimdi bu rapor açıklanırken, üç bakan da çıktı ve dediler ki “Enerji problemimiz yok, su problemimiz yok, biraz kuraklık çekmekle beraber inşallah yağmur yağar…”
 
Fakat su problemi, yine geçen hafta konularımızdan birisiydi, suyla ilgili olarak ciddi anlamda, Türkiye su zengini falan değil tam tersine sularımızı çok ciddi anlamda nasıl kullanacağımız, ileriye yönelik projeksiyonlarımızı yapmamız gerekliliği geldi. Şimdi bir yanda küresel ısınma var, bir yanda sularımız var. Bunların arasındaki denge nedir? Türkiye özellikle su konusunda hangi noktada duruyor?

Zekai Şen (ZŞ): Efendim her şeyden önce siz de belirttiniz, kurulmuş bir takım senaryolar ortaya çıktı. Aslında bu korkunçluklara bilim ve teknolojinin verebileceği çok güzel cevaplar var. O kadar da korkutucu olmamak gerekir. Hele hele kıyamet senaryoları ve yahut tehlike senaryoları bizi uyarıyor, bir ön uyarı diye bir sistem vardır, bu raporun o faydası var.
 
Uzlaşma dediğiniz, ben suya gelmeden önce, uzlaşma aslında IPCC'de 120 tane bilim adamı dünyadan süzgeçten geçirilir gibi seçildi. Bir öz, nüve oldu. Onların hazırlamış olduğu bu rapor dünyadaki ilk aşamada, çünkü ben artık IPCC'de yayınlandığı için rapor konuşabilirim, ondan önce belki konuşamayabilirdim. Bundan sonra dünyadaki tüm bilim adamlarına, iklim bilimleriyle uğraşan herkese gitti ülke ayrımı olmaksızın ve onlardan 60 sayfa rapor yazıyorduk örneğin, 200 sayfa eleştiri veya öngörüler vesaire geliyordu. Ben burada şunu söylemek istiyorum, evet benim ülkemden hiçbir cevap gelmedi, ne kadar şeyiz. İkinci gelen raporla uzlaşma oldu bilim adamları arasında…

IG: Ülkemden hiçbir şey gelmedi derken, biraz daha açar mısınız?

ZŞ: Her ülkeden gelen cevaplar teker teker yazılıyor kişi bazında. Ahmet, Mehmet neyse artık, bu olmadı. Herhalde ulaşmadı, yani şunu demek istiyorum. Gündeme gelmesi açısından, evet bir takım sorunları tartışıyoruz ama bunların mutlaka bilim adamalarına ulaşması gerekirdi, bunu demek istiyorum uzlaşmada, geniş çaplı olması için.
 
O uzmanlardan gelen ki bu çevreci, sucu, veya meteorolog, antropolog, jeolog, ne isterseniz, hepsinden gelen bilgilerle bir uzlaşma oldu. Ama tabi iklim değişikliği gibi insanı çok yakından ilgilendiren konuda bir de devletlerin ve hükümetlerin de görüşlerinin gelmesi gerekirdi. Bu bilimsel uzlaşmadan sonra hükümetlere gitti. Yine bizim ülkeden pek cevap gelmedi gelenlerin arasında, demek ki ulaşmadı. Mutlaka geliyor da bir yerlere gitmedi. O nedenle…

IG: Siz çok ciddi bir şey söylediğiniz sizin.

ZŞ: Evet efendim, çok ciddi bir şey söylüyorum, bu işin bir şakası yok. Bu yaşanmış bir şey zabıtlarda bakabilirsiniz. Ben onları da getirmedim. Öz eleştiri yapmamız lazım kendi kendimize. İklim değişikliğine hakikaten gerekli önemi vermemiz gerekir. Şöyle de olmaması lazım, internete gireyim, bilgileri alayım, yabancı kitaplardan tercüme edeyim, kardeşim bu ülkenin kamu kuruluşları var. Hepsi de güzel işler de yapıyorlar. Geçmişte de… Ama onların bir araya getirilmesi, şu rapor güzel, bir araya getirilmiş belirli bir ölçüde. Tabi bununla ilgili de eleştirilerim olabilir. Tabi eleştiri olacak ki daha iyiye gidelim, bilimsel eleştiri.
 
Bilimsel eleştiri olacak, kişisel değil. Efendim, su kaynaklarıyla ilgili sordunuz şimdi oraya da geleyim, böyle bir bilgi verdikten sonra. Gerçekten Türkiye'miz düşünecek olursak, dünyada suya bağlı her şey. İklim bile desek değişiyor doğal olarak.
 
İklimler değişmeseydi bugün petrol yatakları olmazdı. Çünkü vakti zamanında kıtalar hareket ediyor idi ve petrol yataklarının olduğu yerler sedimantasyon tabakaları içinde kalarak ormanlar, organik atıklar petrol haline döndü. Nimetleri de var, doğal olarak çok var. Ama biz insan olarak, benden önceki konuşmacıların da belirttiği gibi, çevremizi kirletiyoruz, kirletmek de mecburiyetindeyiz ama sizin dediğiniz gibi bir denge gerekir. Her şeyin bir dengesi var su dengesinin olduğu gibi.
 
Efendim atmosferin, kimyasal bileşenlerinin bir dengesi var vesaire. O bakımdan belirli bir ölçüde kirletilebilir fakat bunu da korkunç senaryolar değil bilimin bizi  yönlendirdiği doğrultuda hareket ederek, işte bu protokol bu uzlaşma bunu bize gösteriyor, daha sonra geleceğiz bunun politik boyutuna. Suyu söylemedim yalnız.
 
IG: Tabi tabi dinleyeceğim sizi.

ZŞ: Efendim bir takım beyanatlar verildi diyorsunuz. Kim olursa olsun, ben bile bakan olsaydım herhalde, danışmanlarıma danışacaktım onların bana verdiği bilgiyi bir şekilde uzmanı olmadığıma göre söyleyecektim. Acaba Türkiye Cumhuriyeti'ndeki üniversitelerdeki bilim adamlarının bir uzlaşması sonucunda mı oluştu o görüşler, eh tabi bu çok önemli bir şey. Yoksa iki üç dört kişinin ülke görüşüne mi yansıtıldı?

IG: Kuraklık var mı? Susuzluk çekiyor muyuz hocam?

ZŞ: Suya çok geleceğiz anladığım kadarıyla. Kuraklık var mı yok mu diye sorulduğu takdirde, şimdi ben bir politikacı olsam…

IG: Ben size bilim adamı olarak soruyorum.

ZŞ: Bilim adamı olarak cevap vereyim önce isterseniz.

IG: Evet lütfen

ZŞ: Dünyada en büyük zararlar kuraklık nedeniyle olur. Biz depremle uğraşıyoruz çok önemli tabi ama kuraklık çok sinsi olarak gelişen  yavaş gelişen bir olaydır. Bir taşkın gibi değil, bir deprem gibi değil. Bir ne bileyim, Amerika'da olan bir takım tornedolar gibi vesaire.. Yavaş yavaş… Şu anda cevap bilimsel olarak vermem gerekirse, efendim Türkiye Cumhuriyeti'nin bu kadar kamu kuruluşları var. Geçmiş verileri var. Acaba bunlardan bilgi edinilerek mi bunlar söyleniyor yoksa edinilmeyerek mi? İşlendiği zaman bu söylenebilir.
 
Biliyorum ki işlenmedi çünkü ülkemizde henüz Kuraklık İzleme Merkezi diye bir şey yok ve maalesef uzlaşmamız olmadığı için bunu da kaçırdık. Slovenya aldı. Üç ülke vardı hepsi. Türkiye, Slovenya, Polonya. Türkiye olması gerekirdi. Suya geleceğiz değil mi sonra?

IG: Geleceğiz, ama ben Prof Dr Ekrem Ekinci'ye de ilk turda söz vermek istiyorum. Hocam şunu sormak istiyorum size, iki rapora bakıyoruz, bu raporda, ben not aldım “sera gazı salınımının 296 milyon ton” gibi bir rakam verilmiş. Ama öte yandan Devlet İstatistik Enstitüsü'nün 1990-2004 yılları arasında yaptığı ve 2006 yılında bastırdığı rapora göre de sera gazı 357 milyon ton. Yani ciddi bir azalma var. Şimdi biz bu azalmaya sevinelim mi yoksa bir gariplik mi var yada bir acayiplik mi var?
 
Biz karbondioksit emisyonları açısından hangi noktadayız? Bunu belki bilip onun üstüne Türkiye'den konuşmakta fayda var. Çünkü rakamlar çok ciddi oynamış durumda ilk rapora göre.

Ekrem Ekinci (EE): O konuda çok net bilgiler var ama o bilgilere girmeden önce ben bu genel perspektif platform konusunda ben de bir şeyler söylemek istiyorum.

IG: Buyrun hocam

EE: Şimdi Archimedes zamanında demiş ki, “Bana dayanak noktası verin, Dünya'yı yerinden oynatayım” demiş. Archimedes'in bulamadığı dayanak noktasını biz insanlar olarak tüketim alışkanlıklarımızla, vurdumduymazlılarımızla, bilime sahip çıkmamakla yapar görüyoruz. Yani alışkanlıklarımızla dünyayı yerinden oynatır duruma geldik.
 
Şimdi 1980'lerde bilim adamları, böyle bir olay var, dediler. Belli kanıtlar gündeme getirdiler. 1990'larda bu iyice konsolide oldu. 2000'lerde ha şöyle ha böyle derken yüzde 60'larda insan kaynaklı olduğunu söyledik. Birden bire bu yıl 90'lara çıktık. Bilimde, hele iklim bilimi gibi arkadaşlarımın konusu bir çok girir konuda yüzde 30'luk atlama olamaz. Bu niye oldu?
 
Birden bire dünya inanılmaz bazı şeyler gördü. Suda önemli bir değişiklik oldu, hayvanların davranışında önemli bir değişiklik oldu, ağaçların davranışlarında önemli değişiklikler oldu ve birden bire “kör gözüne parmağım” bazı şeyler insanları sarstı. Sarsınca ne oldu, yüzde 60'lık insan payı, oldu yüzde 90lık. Olmaz böyle, bu psikolojidir. Bu bir deprem psikolojisidir, Türkiye'de deprem oldu herkes depremci oldu.
 
Aradan dokuz yıl geçti, hiçbir şey yapılmadı. Şimdi deprem artık bilincimizin başka taraflarına gitti. Acaba iklim gelecek sene, normal seyrine dönerse, dönebilir, bir 6 yıl, 7 yıl, 8 yıl hiçbir şey olmasa size ben garanti ediyorum, yine önemli adımlar atılamaz. Bu iş çok sinsidir, hocamın söylediği gibi, arkadaşımın söylediği gibi. Bu çok ciddidir. Dayanak noktası bulmuştur, bu dünyanın evrenin sonu anlamına gelebilir. Onun için bunun sahibinin ortaya konması lazım. Bunun sahibi ne ülke bazında var ne uluslar arası bazda var.
 
Birleşmiş Milletler bunu yapıyor görünüyor ama bir anlamda yapmıyor. Niye yapıyor niye yapmıyor isterseniz onlara da sonradan girelim. Ona girmeden önce şunu söyleyeceğim, mesela Türkiye Cumhuriyeti bu konuda görevini yapmayan, Kyoto Protokolü'ne karşı, sözleşmeye karşı bir ülke olarak lanse edildi.
 
Ama aynı ülkenin ozon tabakasını inceltmedeki performansına baktığımız zaman çok iyi. Kendisine verilen zamandan çok daha önce üzerine düşenleri yapmış durumda. Bunun nedeni de İklim Değişikliği Protokolü'nün, İklim Değişikliği Sözleşmesi'nin getirdiği anlaşmaların nesnel anlamda tam doğru bir yaklaşım göstermemesinden kaynaklanıyor. Eğer siz dünya çapında bir anlaşma yapacaksanız, herkese çok açık net ve objektif yaklaşma mecburiyetiniz vardır. İsterseniz onlara ikinci bölümde ülkemizle birlikte girelim.

IG: Efendim “Dünya Isınıyor”'u konuşuyoruz. Biraz giriş yaptık, raporlara şöyle bir baktık. Raporların anlamını anlamaya çalıştık. Farklı görüşler olduğunu bir kez daha ortaya koyduktan sonra ben Sayın Mehmet Karaca'yla devam etmek istiyorum. Hemen artık Türkiye'ye gelelim çünkü ben de dahil olmak üzere Türkiye'yi merak ediyorum.
 
Bu küresel ısınma 100-200 yıl devam edecek. Yine bu IPCC raporuna göre, her şey harika bile olsa karbondioksit gazlarını sıfırlasak, doğayı düzenlesek, her şeyi sıfır düzeye getirsek bile ne olursa olsun, önümüzdeki 100 yıl belki 200 yıl belki de daha fazla küresel ısınma bir salınımla devam edecek ama bunu biraz daha iyileştirmek veya daha çabuklaştırmak bizlerin elinde gibi görünüyor.
 
Türkiye'deki iklim değişikliği, dünyada kayacak deniyor, kimi 150 km kayacak diyor, kimi daha az söylüyor. Nasıl olacak, Ege nasıl olacak, Akdeniz nasıl olacak, Karadeniz nasıl olacak, sular ne kadar yükselecek, peak noktası nedir bu işin en yüksek noktası nedir? Hocam sizden dinleyelim.

MK: Şimdi şuradan başlayım, belirli tarifler yapmakta yarar var. iklim aslında bir sistemler manzumesi. Bunun atmosferi var, yaşam küresi var ve okyanus küresi, su küresi var. Bunların hepsi etkileşim halinde ve sistem mümkün olduğu kadar kompleks. Yani birinin diğerini tetiklemesi çok farkı bir yere götürebilir. Büyük ölçekteki bu projeksiyonlarda, ileriye dönük 2100 ve 2070 ortalaması olarak Türkiye'de bölgesi görürseniz, bir ısınma ve yağışta azalma görülür büyük bir blok olarak.

IG: Isınma ve yağışta azalma görünüyor, her bölge için mi?

MK: Tüm Türkiye için. Çünkü modellerin çözünürlüklerinde sadece iki üç nokta anca verilebiliyor.

IG: Peki siz, bu modellemeyi IPCC'den yola çıkarak mı yapıyorsunuz veya 2001 yılındaki rapordan yola çıkarak mı yapıyorsunuz?

MK: Yok, dünyada büyük modellerle simülasyon yapan yerler alıp o şartları kullanarak biz kendi bölgemiz için daha küçük ölçeklere indiriyoruz bu olayı. Şimdi yüzeyinde aslında kendine has bir cevap verme zamanı var.
 
Şimdi Türkiye biliyorsunuz çok kompleks bir morfolojiye sahip. Yani deniz seviyesinden tutun da 2000 m.ye kadar, 3000 m.ye kadar giden bir morfolojisi var. Çok da değişkenlik arz ediyor iklim tipleri olarak. Kendine has mikro iklimi var, çok farklı yönlere gidebiliyor. Eskiye doğru bir resim çıkartırsak, bölgesel ölçekli mevsimler arasında farklılıklar var. Mesela Ege'de kışları yağışta gerçekten bir azalma görüldü son 30 yılda 40 yılda gördüğümüz bu.

IG: Bu devam edecek.

MK: Bu devam ediyor. Azalma görülüyor. Yazları tam tersine fazla bir etki yok ama, mesela sıcaklıklara baktığımız zaman, Ege'de yine artış var, sıcaklıklarda artış var, batı bölgelerinde özellikle. Ama diğer bölgelerde fazla bir, anlamlı bir eğilim yok. Yani trend dediğim eğilim görülmüyor.

IG: Ne kadarlık bir sıcaklık oynaması bekliyoruz? Yani Avrupa Birliği 2 C ölçü olarak alıyor.

MK: Küresel ısınma olduğu yerler. Bölgesel olarak bakarsanız çok farklı yerler. Mesela bizde, ileriye yönelik projeksiyonlarda bu büyük modellerden aldığımız sınır şartları ile yaptığımız simülasyonlarda ki bu raporlarda da var, bir bölümü…

IG: Ulusal Eylem Planı'ndan bahsediyorsunuz.

MK: Ulusal Eylem Planı'ndan ki bu çok önemli bir rapor. İlktir bu. Türkiye 12-13 yıllık bir gecikmeyle bu işi yaptı maalesef. Ama yine de ilktir, bu açıdan, perspektiften de bakmak lazım ve Türkiye'deki gerçekten kendi açılarından çok değerli bilim adamları da vardı diyebilirim. Mesela, özellikle ODTÜ'den, İTÜ'den, Dokuz Eylül'den çok farklı kişilerdir bakabilirsiniz. Bölgesel ölçeğe gelirsek, değişimlere, biz 2070 ve 2100 için en kötü senaryoya göre konuşuyorum, bilimsel senaryoya göre değil, dünya aynen böyle devam ederse, tüketime de böyle devam ederse, nüfus artışında da büyük patlamalar olursa, aynı trend'de devam ederse projeksiyonlarda, güneyde kış yağışlarında azalma belirgin.
 
Özellikle Akdeniz bölgesinde, Antalya, Mersin, Adana bölgelerinde bir beklenti var. Kuzeyde ise tam tersine, Karadeniz kıyılarında yüzde 30'a nazaran bir artış bekleniyor, ortalama değerlerde. Orta kesimlerde ise yağış rejiminde herhangi bir değişim gözlemlenmiyor. Ama sıcaklıkta ise yazları 2-3 derecelik bir artış söz konusu. Bu doğal olarak su kaynaklarında bir problem yaratıyor.
 
Özellikle Dicle ve Fırat Havzası'nı besleyen kaynaklarda kar erimesi çok daha hızlı oluyor. Yani sıcaklıktan dolayı, bunlar hep, belirsizlikler üzerine senaryolar kuruyorsunuz ve ona göre projeksiyonlar yapıyorsunuz ve yüzde 30'a yakın hızlı bir erime söz konusu olacak. Bölgesel ölçekte verebileceğimiz en çarpıcı örnekler bunlar.

IG: Peki denizin yükselmesi… çünkü 8000 km kadar kıyı şeridimiz olduğunu ve yanılmıyorsam, 17 tane de şehrimiz olduğunu düşünürsek ne kadar tehlikedeler? Çünkü kıyılara çok yatırım yapıyor Türkiye, ciddi anlamda…

MK: Evet, raporun o bölümünün de bir parçasını ben yazmıştım. Nüfusun %30'undan fazlası, ekonominin de %47'den fazlası kıyı bölgelerinde, kıyıya yakın. Yani 10 km.lik içerde yaşıyor, hakikaten önemli bir bölge. Sıkıntı şu, birkaç milimetre artması bile kıyıdaki erozyonu meydana getirebilir.

IG: 1.8mm olarak verilmiş en son olarak ama milimetreyi böyle düşününce “Aa çok küçük canım, ne olacak” diyebiliriz ama önümüzü açmak için bunu biraz daha 1.8 nelere kadir sormak lazım değil mi?

MK: Yıllık artma değeri aslında o. Tabi onu söylemek lazım. 10 yıla göre 18 milimetre yani 1.8 cm. Şunu da söylemek lazım projeksiyonlarda, yani büyük rapordaki UNDP'nin raporunda, IPCC'nin raporunda belirsizlikler şöyle, 18 cm ile, iyimser senaryoya göre, kötümse senaryoya göre ise 59 cm artış var. Yani 80'deki ilk çıkışta 6 m.ye kadar bir projeksiyon vardı. Bunun gelinen nokta maksimum en kötümser senaryoya göre 60 cm bekleniyor. Yani bunda bir azalma var. Tabi bunlar yadsınacak, azımsanacak rakamlar değil.
 
Yağış rejimini etkileyecek. Daha fazla kütleyi siz deniz üzerinde biriktirirseniz, daha fazla nem atmosfere katkıda bulunacaksınız. Yağışlarda artma söz konusu, lineer düşünceyle, doğrusal düşünürseniz. Özellikle Karadeniz kıyılarında daha fazla erozyona daha fazla dalganın gelip kıyıyı yemesine neden olabilecek bu tür projeksiyonlar bekleniyor kıyı bölgelerinde.

IG: Dolayısıyla ne olursa olsun, mutlaka Türkiye'nin çok ciddi anlamda bu işleri organize edecek, ileriye dönük politikalar oluşturacak bir sisteme ve bunun devamlılığına da ihtiyaç var diyebiliriz herhalde.

MK: Bu rapor bir ilk, ikincisi de inşallah gelecektir. Daha büyük bir konsensüsle, daha büyük bir uzlaşmayla mutlak yapılması gerekir. Doğumuzdaki, batımızdaki ülkeler, ikincisini üçüncüsünü dahi hazırladılar. Dördüncüler sunuldu. Suudi Arabistan.

IG: Üçüncüsünü yapmış durumda, biz çok geride kalmış durumdayız gerçekten de. Sayın Cerit size sormak istiyorum, bu eylem planı, tabi hiç şüphesiz ilk olması açısından pazartesi günü Bakanlar Kurulu'nda da konuşulacağını biliyoruz. Biz tabi bireysel olarak, ben tabi bu ampulleri getirdim sayın seyirciler, ampul reklamı yapmaya niyetim yok ama şunu demek istiyorum.
 
Bu  yüzde 80 civarında az enerji kullanan ampul, her yerde satılıyor. Çok değişik markalarda da var. Markası dediğim gibi önemli değil. Bu da normal, bildiğimiz basit ampul. Arasında ciddi fark var. Küresel ısınmayı düşünmüyorsanız bile cüzdanınızı düşünmenizi ben buradan tavsiye edeceğim çünkü, nerdeyse %50'ye varan oranda faturalarda, değil mi hocam yanılıyorsam düzeltin, azalma olacak, elektrikte. Bu aynı zamanda ciddi anlamda bir tasarruf demek.
 
Buradan nereye geleceğim, buradan şuraya geleceğim, biz bireysel olarak, bir takım şeyleri, Sayın Cerit size yöneltmek istiyorum, bireysel olarak biz üstümüze düşen bir takım şeyleri yapmak durumundayız hiç şüphesiz. Bunu da yavaş yavaş yapacağız ama biz bunu birey olarak yavaş yavaş yapıp bunu çözmemiz söz konusu gibi görünmüyor.
 
Yani arabalara daha az binelim, toplu taşıtı kullanalım, daha az yolculuk edelim vesaire bunlar çok kişiye özgü yöntemler kişi isterse yapar isterse yapmaz. Ama burada hem merkezi yönetime hem yerel yönetimlere, dolayısıyla politikacılara ciddi görevler düşüyor fakat siz bunu, gerek Ulusal Eylem Planı'nda gerekse baktığınız zaman uluslararasını çalışan bir olarak ne kadar görüyorsunuz. Bu noktada Türkiye nerde? Yani çok mu gerideyiz?
 
SCM: Türkiye'ye bakalım ama önce ampullerle ilgili bir şey daha söyleyelim. Tasarruflu ampuller daha uzun süre dayanıyor. Yani normal ampuller kısa sürede patlarken, yeniden almanız gerekirken diğeri…

IG: Küresel Isınmayı düşünmesek bile bütçemizi düşünürsek böyle davranabiliriz. Evet buyrun..

SCM: Yine sorudan önce, birinci turdaki bir noktaya değinmek istiyorum ben. Kıyamet senaryosu çizmeyin, yani korkutmayın insanları, ürkütmeyin, gibi yaklaşımlar var. Herhalde şöyle bir yanıt vermek doğru olur bu tepkilere.
 
Binlerce bilim insanı herhalde bir araya gelip korku filmi senaryosu yazmak için oturmuş olamazlar, ortaya çıkan rapor. Neden tepkiler çıkıyor? IPCC'nin ortaya koyduğu rapor ve başka akademisyenlerin, hükümetlerin hazırlattığı bilimsel raporlar alt alta getirildiğinde olacak olan değişimler bizi bekleyen değişimler yaşanacak farklılıklar alt alta geldiğinde, kendiliğinden bir kıyamet senaryosu ortaya çıkıyor zaten.
 
Böyle özellikle bir çaba yok. Çevre konusunda, çevre kaynakları konusunda böyle bir yaklaşım hep vardır. 70'lerden beri vardır bu. Örneğin 1972'de Roma Klübün (anlmadım) Büyümenin Sınırları Raporu'nu yayınladığında tepkiler gösterilmişti. “Siz kıyamet tellalısınız, insanları korkutmak için böyle yapıyorsunuz, gerçekle ilgili yok” denmişti. O dönemde çevre politikaları dünyada daha yeni yeni oluşmaya başlamıştı. Uluslar arası politika sorununa yeni dönüşmüştü Çevre Stockholm Konferansı'yla.
 
Roma Klübü'nün kararına böyle tepkiler gelmişti. Daha sonradan çıkan raporlara da böyle tepkiler gelmişti. Böyle bir ikili kanal yürüyor. Fakat IPCC'nin işlevine “kıyamet” söyleminden çıkarıp bunu daha rasyonel, bilimsel politik temellere oturtmak, IPCC zaten bu yüzden kurulmuştu. İklim sistemi Mehmet Bey'in söylediği gibi çok karmaşık bir sistem. Pek çok ekolojik sistemin etkileşimi söz konusu burda. Bunları iyi anlayabilmek gerekiyor.
 
Politika yaparken de, örneğin su ile ilgili bir politika geliştirdiğinizde bunun toprakta beklemediğiniz başka bir etkisi olabilir. Atmosfer politikası geliştirdiğinizde bunun suya bir etkisi olabilir. Bütün bunları birlikte eş güdüm içinde holistik bir yaklaşımla düşünebilmek gerçekçi, olumsuz etkileri olmayan yeryüzünün sürdürülebilirliğine, yaşamın sürdürülebilirliğine en uygun politikalar üretebilmek için IPCC bu değerlendirmeleri yapıyor.
 
O yüzden bu kadar titiz ve aynı zamanda da bir uzlaşma metni dendi. Bilimsel verilerle politik tutumların bir araya gelmesi sağlanmış oluyor. O yüzden herhalde IPCC raporuna “Bu bir kıyamet senaryosudur” diyemeyiz.

IG: Bu arada yönetmen arkadaşlarımdan rica edeyim. IPCC raporunun bazı önemli noktalarını çıkardık. Onları da zaman zaman ekranda görürsek herhalde bilmeyenler, IPCC raporunu çok detaylı bilmeyenler de onları görme fırsatını yakalarlar.

SCM: Evet devam edelim. Ozonla ilgili olarak neden Türkiye, gerçekten de Türkiye önemli başarı göstermiş ülkelerden bir tanesi ozon tabakasını incelten maddelerin önlenmesine ilişkin olarak. Monteral Protokolü'nde onaylayarak yayınlanmasının hemen arkadasından önemli ilerlemeler kaydetti. Orda olan şey iklim politikasında yok. Hem uluslararası sözleşme düzeyinde farklı durumda Türkiye, hem de hükümetin yaklaşımı farklı bu durumda.
 
Ozon sözleşmesinde yani Montreal Prokolü'nde, Türkiye gelişmiş ülkeler kategorisinde. Öyle olduğu için de ozon tabakasını incelten maddeleri azaltması için 10 senelik bir süre verildi. Yani gelişmiş ülkeler daha önce başlarken Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler 10 sene sonra bu önlemleri uygulamaya başladı.

IG: Ben biraz çabuk bir şey soracağım size. Yani buradan yola çıkarak aslında Türkiye Kyoto Protokolünü bir şekilde imzalayıp kendini bağlasa belki kendini bu yönde de çok çabuk hızlı hareket edebilir miyiz?

SCM: Müzakere pozisyonlarını iyi belirlemesi gerekiyor. Kendisine seçenekler üretmesi gerekiyor. Çünkü orası bir uluslararası müzakere arenası. Türkiye'nin kendisine biçtiği rolü, o sistem içerisinde iyi tanımlayıp ikna edebilmesi lazım öteki taraflara da.
 
Fakat burada bir irade de var. Yani ozon tabakasında Montreal Prokolü'nü onayladıktan sonra Türkiye, siyasi irade bunu destekledi. Yani bir uluslararası çevre sorunudur bu. O yüzden de Türkiye elinden geldiğince bunu uygulamalıdır dedi. İklim sözleşmesine ve Kyoto Protokolü'ne geldiğimizde ise bunun çabalarına rağmen, gelişmiş ülkeler arasında olmaktan kurtulamadı. OECD ülkesi, çünkü dediğiniz gibi sözleşme hazırlanırken bir an önce sözleşmenin çıkması için görüşmeler hızlandırıldı ve çok basit bir sınıflandırma, OECD ülkeleri ve öteki ülkeler diye bir ayrım yapıldı.
 
Türkiye de OECD ülkesi olduğu için, indirim yükümlülüğü alması gereken ülkeler kategorisinde yer aldı. Türkiye karşı çıktı buna o sıralarda. Fakat şimdi geriye doğru baktığımızda Türkiye'nin çevreyle ilgili diplomatik kapasitesi o günlerde bu günlerdeki gibi değildi. Türkiye müzakereleri yani New York'ta yapılan müzakereleri, New York'taki temsilcileri aracılığıyla yürüttü o günlerde. Yani Türkiye'den Dışişleri'nden, Çevre Bakanlığı  yoktu.
 
Yeni kurulmuştu ama bugünkü kadar etkin değildi. Çok etkin bir şekilde müzakere yürütemedi belki o yüzden OECD ülkeleri arasında yer aldı. Belki bunu değiştirmek de kolay değildi o dönemde. Daha sonra bu listeden çıkmayı denedi. Yalnızca ilk ikiden çıkmayı başarabildi. Fakat siyasi irade farkı var. Orda olmakla birlikte, böyle bir pozisyon farkımız olmakta birlikte anlaşma karşısında, yine de iklim karşısında bir isteksizlik var.
 
Zaten uzun yıllar, sözleşmenin onayına kadar bakıldığında bir yandan diplomatik çabalarını sürdürüyordu Türkiye sözleşmeye taraf olmak için. Ama bir yandan da kamuoyunda hiç tartışmıyordu bu konuyu. Yani bugünkü gibi, çevre sorunları gibi iklim değişikliğini konuşmamaktan yana bir tavır sergileniyordu. Tartışmaya açıldığında da bu konu, gazeteciler sorduğunda, çevre örgütleri sözleşmenin imzalanmasını istediklerinde Türkiye'nin gelişmesi gerektiği söyleniyordu.

IG: Özellikle sayın Çevre ve Orman Bakanı'nın geçen hafta söylediği, sanayi Türkiye'de durur çünkü biz henüz o seviyeye gelmedik. Hatta bizim sera gazı salınım oranımız ki az sonra bir reklam arasından sonra size dönüp bu soruyu yönelteceğim, Avrupa ülkelerinden tabi ki Amerika'dan çok daha az diye bir yanıt da aldım.
 
Şimdi müsade ederseniz bir küçük reklam arası verelim. Devam edeceğiz sayın seyirciler, enteresan bir noktaya gelmiş durumdayız hakikaten de. Reklamlardan hemen sonra Türkiye'nin durumuna hemen bakmaya devam edeceğiz ve sonra belki de en önemli konulardan biri su konusuna geçeceğiz.

IG: Efendim, Dünya Isınıyor'a devam ediyoruz. Bu arada yeni bir konuğumuz var, Otomativ Sanayii Derneği Başkanı Sayın Ercan Tezer de yayınımıza katıldı. Hoşgeldiniz efendim.

Ercan Tezer (ET): Hoşbulduk, Genel Sekreter olarak düzeltir misiniz efendim?

IG: Pardon afedersiniz, Genel Sekreter, bir şey daha düzeltmek istiyorum. Daha doğrusu bir bilgi yanlışı bir uyarı geldi hemen sizlerle paylaşayım sayın seyirciler. Çevre ve Orman Bakanlığı Müsteşar yardımcısı Prof Dr Mustafa Öztürk programımızı dikkatle izliyor zannediyorum. Karbondioksit, sera gazı salınımını ben 296 milyon ton olarak söylemiştim, 297 milyon tonmuş, 1 sayıyla bir yanlışlık yapmışım. Özür diliyorum, bunun dışında ormanlarla vesaireyle bunun daha da düştüğünü 223 miyon tona düştüğü bilgisi gelmiş durumda. Onun da ben burdan hemen altını çizeyim, düzelteyim.
 
Bir başka nokta da kuraklık konusunda. Türkiye'nin 1920'lerde kuraklık yaşadığını, dolayısıyla şu anda Türkiye'nin kuraklık çekmediğinin altını sayın Müsteşar Yardımcısı çiziyor. Ben de size aynen bu gelen telefonu aktarıyorum diyelim ve hocamıza dönelim. Prof Dr Ekrem Ekinci'ye dönelim ve hazır emisyonlardan bahsettik, seragazlarından bahsettik. Türkiye'nin durumu nedir? Çünkü bu iyi bir rakam, 223 milyon ton süper bir rakam.

EE: Efendim, biraz önce söylendi, şimdi bu Türkiye'nin küresel ısınma konusunda edilgen değil, etken, proaktif bir rol oynaması lazım. Çünkü Türkiye'nin yapısına baktığınız zaman, genç bir cumhuriyet sanayileşmeyi yeni idrak ediyor. İçerisinde bulunduğu bu durum içerisinde aşağıdaki ülkelere karşı bir önderlik görevi de var, sorumlulukları da var. Onun için durumunu çok iyi irdelemesi lazım, çok iyi bir durum saptaması lazım.
 
Ne olduğunu iyi bilip ona göre bazı politikaları ifade eder savunur durumda olması lazım. Onun için Türkiye'nin karbondioksit, diğer seragazlarını almıyorum, karbondioksit yayılımları emisyonları konusunda üç performans parametresi cinsinden International Energy Agency'nin “Energy Policies of IEA Countries” kitabından kıyaslamalı ülkelerin performanslarını vereceğim. Bunlardan birincisi...

IG: Bu grafikleri de bu arada ekranımıza alalım ki seyircilerimiz de daha net bir şekilde görebilsinler. Evet hocam...

EE: Bunlardan birincisi Uluslararası Enerji Ajansı'nın milli üretim başına karbondioksit emisyonlarını 2002 bazında veriyor. Orada Çek Cumhuriyeti 1950 ton karbondioksit/GDP ile birinci sırada iken Türkiye 900 ton karbondioksit/GDP ile üçüncü sırada.

IG: Bu ne demek hocam?

EE: Şimdi bu bir bakıma atmosfere saldığınız karbondioksitin performansını gösteriyor yani “Ben bir ton atmosfere karbondioksit attığım  zaman onunla ne yapıyorum” un kalite indeksidir. Kalite indeksinde en kötü üçüncü sırada Türkiye var. Bundan şu sonuç çıkıyor, Türkiye karbondioksiti atmosfere salarken, ya iyi kaynaklar kullanmıyor, hidrolik çok iyi bir kaynak, termal kötü bir kaynak. Bu anlamda nükleer çok iyi bir kaynak, ne bileyim, kömür çok kötü bir kaynak gibi şeyler ama bunun dışında enerji tasarrufu yapmıyor. Bunun dışında enerjiyi iyi taşımıyor. Yani her türlü olumsuzluklar var ki karbondioksiti yeteri kadar çalıştırmıyor. Ondan bütün sağmayı yapamıyor anlamı çıkıyor.

IG: Dolayısıyla, bizim Türkiye olarak 223 milyon ton karbondioksit salınımı gerçekleştirmemiz çok pozitif değil, bu açılardan da değerlendirilmesi gerekiyor.

EE: Bu açıdan çok kötü ama daha başka şeyler var.

IG: Evet ikincisine geçelim.

EE: İkincisine geçtiğimiz zaman, bu kişi başına karbondioksit oranı. Buraya baktığımız zaman çok kötü bir örnek Lüksemburg, en başta ama onun bir nedeni var. ABD yaklaşık 20 ton karbondioksit kişi başına.
 
Türkiye ise 3 ton karbondioksitten daha düşük bir seviyede. Yani şimdi burada, insanlar Montreal Protokolü'nü uygulamış olsalardı Türkiye başka bir kategoride olacaktı. Yani Türkiye önce küskün davranmasında haklıydı çünkü dünya ortalaması altında kişi başına bir karbondioksit salınımı var ama daha kötü bir noktada cezalandırılmak istendi ama Türkiye biraz önce söylendiği gibi proaktif bir olayla bunları savunma yerine sessiz kalıp katılmama gibi oldu. ABD ile aynı duruma geldi.
 
Şimdi Türkiye 26 tane Uluslararası Enerji Ajansı ülkeler içinde 26. yani en az salınım yapan ülke. Bu açıdan, bu şu anlama gelmiyor, “Aman ya biz küresel ısınmanın dışındayız, hiçbir şey yapmayız” anlamı gelmiyor.

IG: Aman evet lütfen böyle bir anlam çıkmasın.

EE: Tam aksine, şimdi biz karbondioksitimizi çok iyi değerlendirip, doğru politikaları savunma mecburiyetimiz var. Bir de şimdi son olarak şeye bakalım. Yine aynı 26 ülke arasında Türkiye'nin diğer ülkelere kıyasla yaktığı enerji bazlı, toplam değil, enerji bazlı karbondioksit yayımlarına baktığımız zaman milyon ton olarak ABD 4 milyar 800.000 ton iken Türkiye 1990 yılında 127 milyonmuş, yani nerden baksanız inanılmayacak derecede bir fark var. 2000 yılına geldiğiniz zaman Türkiye 193 milyon ton iken Fransa 377 milyon ton iken Japonya 1 milyar 200 milyon ton iken Amerika 5.6 milyar ton'a çıkmış.

IG: Yani, bunu da değerlendirendirelim.

EE: Bunu değerlendirdiğimiz zaman, Türkiye'nin 2002 yılı itibariyle atmosfere saldığı karbondiyoksit İngiltere'nin dörtte biri kadar. Britanya'nın dörtte biri kadar. Fransa'nın yarısı kadar ve 2010 yılına geldiğimiz zaman da bütün bu sanayileşmiş ülkelerden daha az karbondioksit salacak ama Türkiye bu salınımını kıstığı zaman bir kota sağlama imkanı olacak yani sağladığı tasarrufları satma imkanına kavuşmuş olacak. Bu nedenle bunlar bizi rahatlatmamalı.
 
Türkiye burda 26 ülke arasından 16. sırada yani diğer ülkeleri de aldığımız zaman. Sanayileşmiş ülkeler değil. Bütün bunlar bize gösteriyor ki Türkiye Amerika ile aynı kayığa bindirilemez aynı muameleyi göremez. Ama Türkiye'nin sorumlulukları vardır. Sorumluluklarının başında enerji kullanımı, enerji kaynaklarını, bu duruma bu iyi senaryoya göre çeşitlendirmek durumundadır.

IG: Hemen dönelim hazır konu buraya gelmişken Sayın Zekai Şen'e. Hocam alternatif enerji çok önemli. Az sonra arkadaşlarım da gösterirler, rüzgar enerjisi konusunda çok ciddi çalışmalar var. Potansiyeli var rüzgar konusunda, su hiç şüphesiz. Fakat biz bunları bir şekilde iyi kullanamıyoruz. Yani bir şeyi yanlış yapıyoruz, yanlış giden bir takım noktalarımız var.
 
Türkiye olarak ne yapmamız lazım, yani siz bir sıralama yaparsanız gerek küresel ısınmayı negatif yönde çevirmek amacıyla kendi üstüne düşeni yapmak. Ama burada çok önemli bir şey Sayın Cerit söyledi. Siyasi irade mutlaka gerekli, siyasi iradesiz hiçbir şey yapamıyoruz. İlk üç sıranız ne olacaktır sizin.

ZŞ: Efendim, siyasi irade mutlaka gerekli ama siyasi iradenin de altyapısı bilim diye bir olgu var veya bir ülkenin, biz bir yere bir işçi veya eleman alırken diyoruz ki özgeçmişini ver. Türkiye Cumhuriyeti'nin bu kadar toplanan verilerle özgeçmişi nedir diye bakacak olursanız ben birkaç şey söylemek istiyorum.
 
Modeller, Türkiye Cumhuriyeti'nin ne iklim modeli var ne taşkır modeli var ne su modeli var, yok. Ama ben size hemen bir müjde vereyim. 16 Kasım'da Türkiye yazılım çöplüğü, duyuyorsunuz, iklim modeli var, alıp uygulama. Hayır efendim, Su Vakfı'nın kendisinin modeli var. Az önce sorduğunuz sorulara şöyle cevap vermek istiyorum, ben bilimsel şeylere gitmek istemiyorum. Halkımın anlayacağı şekilde konuşmak istiyorum.
 
Herşeyden önce kuraklık denildi. Sahillerin erozyonu denildi, biz burda yine genel sorunları konuşuyoruz. Acaba bilimin jeolojisi, Karadeniz sahillerinde nedir? Jeolojisine bakıldı mı? Cevap hayır, tabi dalgalar bir takım aşındı. Ben Karadeniz'de olduğum için de çok iyi biliyorum. Orda da belki bir fayda var, dalga enerjisi. Alternatif enerji dediniz az önce. O bakımdan Su Vakfı'nda yapılan modeli söylüyorum.
 
Bu model dünyada yapılan değişik merkezlerdeki genel bilgiler alınmıştır ve alt ölçekleme yapılmıştır ve yüzde yüz yerli modeldir, ancak ülkemizde yerli modellere pek itibar edilmez genelde. Deprem dahil. Şunu söylemek istiyorum. Kuraklık diyorsunuz, efendim...

IG: Aman demiyoruz.... Uyarı geldi, sayın müsteşar yardımcısı kuraklık söz konusu değil diyor.

ZŞ: Ben burda hemen cevap vermek istiyorum. Yağış rejimi, Türkiye'nin nedir, bölge bölge size biraz açıklayım ve bunlara 16 Kasım'da gelirseniz, Su Vakfı'nın iklim değişikliği ve Türkiye Cumhuriyeti esaslı verilere göre nedir, internet bilgisi değil, yabancı kitaplardan tercüme asla değil. Şu geliyor, bakıyorsunuz ki yağış rejiminde düşük yağışların sıklığı artıyor, yüksek yağışların sıklığı azalıyor. Buradan taşkınlar çıkıyor ve kuraklık hissiyatları ortaya çıkıyor.
 
Buradan Türkiye'nin kuraklık haritası bile çizilebilir. Su Vakfı'nda var. Çizilmiştir bunlar. Bir de şunu söylemek istiyorum, enerji tasarrufu. Biz “Türkiye Cumhuriyeti hiçbir şey yapmadı” diyemeyiz. Türkiye Cumhuriyeti çok işler de yaptı. Çünkü Ulusal Enerji Tasarruf Merkezi var Ankara'da. Elektrik işleri enstitüsü vardır, kaç yıllıktır belki 20 yıllık.
 
Halkımızda bir bilinçlenme var. Mantolama yaptırıyor. Türkiye Cumhuriyeti iklim değişikliği ile ilgili bazı yaptırımları da oluyor bir ölçüde, örneğin doğal gaz kullanıyor. Bu kadar kömür yatakları varken dışarıya daha bağımlı oluyor enerjide. Ama karbondioksit salgıları açısından biraz azaltmış oluyor. Türkiye'nin hakkını yemememiz lazım.

SCM: Bunlar iklim politikası değişikliğinin bir parçası değil mi?

ZŞ: Evet, o açıdan söylüyorum değişik birimlerde çok güzel çalışmalar var. Ancak bunlar kişilerin elinde. Şunu öneriyorum ben, üç bakan toplandı, bir bildiride bulundu. Bir enstitü olması lazım, öyle bir enstitü... Su Bakanlığı mı kurulsun, enstitü mü olsun? Su enstitüsü olması lazım. Su iklime bağlı, orda iklim de olur. Dünyada bunun örnekleri o kadar çok var ki ben hangisini söyleyeceğimi bilemiyorum.
 
Yani herşey var, IPCC'de olduğu gibi dialog yok. IPCC'nin de hepsi tam bilimsel diyemem. Ben işimden geldim, politikalar var. Burda onları anlatamam. Ben şimdi Türkiye'yle ilgili suyla ilgili bir şey söylemek istiyorum. Su çok önemli su, iklime bağlıdır. Meteorolojik bir takım olaylara bağlıdır ve şu perspektif çıkıyor Türkiye'de, su kaynakları açısından dünyada bir azalma olacak. Hidroelektrik enerjisi üretilmesi açısından %20-25'lere varan bir azalma olacak. Yeraltı sularının seviyesi azalıyor. Türkiye'de bir de şöyle bir kavram var, herşey iklim değişikliğiymiş gibi. Konya Ovası'nda yer altı suları azalıyor, iklilm değişikliği değil efendim.

IG: Kuyu açılıyor. Kaçak kuyu açılıyor.

ZŞ: Bilimsel olarak dengeyi nasıl tutturacağız bunu bilemiyoruz. O nedenle şu birinci ulusal raporda acaba jeolojiyle ilgili Türkiye'nin bir takım raporlatı var mı? Okumadım, okuyacağım, acaba burda diğer bilimlerin, tarımdan tutun da artık hidrojeolojisine varıncaya kadar ve su mühendislerinin görüşlerine varıncaya kadar var mı? Cevap inşallah var olur.

IG: Buyrun sonra hemen Ercan Bey'e döneceğim.

SCM: Emisyon miktarlarına bir şeyler eklemek lazım. Yani şey örnek gösterilerek, kişi başına düşen karbondioksit salınımı miktarı gerekçe gösterilerek Türkiye'nin emisyonlarının çok yüksek olmadığı Amerika'yla İngiltere'yle Almanya'yla karşılaştırıldığında çok az miktarda atmosfere emisyon bıraktığı söyleniyor.
 
Bu rakam karşılaştırma doğru ama Türkiye'nin nüfusunu dikkate aldığımızda 72 milyon galiba esas alınmış bu rapor hazırlanırken. Bunu unutmamamız gerekiyor. Türkiye'nin çok yüksek bir nüfus miktarı var. Bu kişi başına düştüğünde bölündüğünde emisyon miktarını azaltıyor. Bunu unutmamamız gerekiyor.

IG: Bir de emisyon miktarının düşük olması, hocam da söyledi, “ne güzel artık hiçbir önlem almayalım” gibi değil bu dünyanın bir problemi. Türkiye de dünyanın coğrafyasında olduğuna göre ve biz atmosfere doğru camlarla kapatamayacağımıza göre buna mutlaka dikkat etmemiz lazım. Ben müsaade ederseniz...

SCM: Bu doğal gaz kullanıldığı dönemde, doğal gaz kullanıldı denildi, iklim değişikliği politikası bağlamında, ama çok ilgili değil, kendi başına yürüyen bir politikanın belki iklim değişikliğine katkısı olmuş olabilir, katkısı olabilir ama amaçlı bir politika değil o. Bir politikanın parçası değil. Fakat öyle olduğu halde bile, doğal gaz kullanıldığı dönem, doğal gaz kullanıldığında bile %72 arttı emisyonları Türkiye'nin. Yani bunun da bir katkısı...

ZŞ: Kömür kullanılsaydı ne kadar artardı bir de ona bakın.

SCM: Daha fazla artabilirdi.

ZŞ: Türkiye bağımlı hale geliyor ve hakikaten ve iklim değişikliğine bir takım, olmasa bile politikası katkısı oluyor. Bilimsel bakmamız gerekiyor olaya.

SCM: Şimdi bu bildirime baktığımızda orda belki de en fazla üstünde durmamız tartışmamız gereken şey iki tane senaryo var orda, bir tanesi bugün olduğu gibi devam etme senaryosu yani hiçbir yeni iklim politikası yeni önlem almıyoruz. O durumda ne olacak emisyonlarımız 2020'de. Bir tanesi de önlemler alındığında, önlem senaryosu da sadece talep tarafının yönetilmesi. Yani bakanların bugün açıkladığı gibi bizlerin evlerimizde daha az enerji kullanmamızın sağlanması üzerine kurulu bir önlemli senaryo.

IG: Evet, Dünya Isınıyor dedik. Siz reklamlardayken biz burda tartışmaya devam ediyoruz. Artık çok az bir süremiz kaldı maalesef. Ama dediğimiz gibi CNN Türk olarak biz bu konuyu işlemeye zaman zaman devam edeceğiz peşini bırakmayacağız.
 
Konuğumuz biraz geç geldi. Otomativ Sanayii'ni temsilen geldi kendisi, Sayın Ercan Tezer. Efendim, tabi emisyonlardan bahsederken en önemli konu da araçlari otomativ sanayii, bu sektör.
 
Acaba bu konuda sektör olarak siz ne düşünüyorsunuz? Bir trend, yeni bir trend bekliyor musunuz? Arabalar daha çevreye uyumlu hale gelecek mi? Bu konuda çalışmalar olduğunu biliyoruz ama ne kadar gerçekçiyiz, bu konuda siz neler söyleyeceksiniz?

ET: Şimdi ben izin verirseniz, iki önemli salınım kaynağı adına söyleyeceğim. Biz hem üretim açısından salınım yapan bir faaliyet içerisindeyiz ayrıca ürettiğimiz ürünün bizaati kendi de karbondioksit salınımı yapıyor. Kısaca zaman darlığı nedeniyle özetlemek istiyorum. Belki ilerde geniş bir zamanda daha çok tartışırız.
 
Bizim için en öneml hedef enerji verimliliği ve su tasarrufuyla ilgili çalışmalardır. Bu sadece yalıtımla olacak bir hadise değil, bütün süreç içindeki, üretim süreci içindeki bütün yöntemlerle ilgili bizim bütün şirketlerimizde bu yönde yıllık bilançolar izleniyor, azalmalar takip ediliyor ve benchmark yapmak suretiyle kendi aralarında ciddi bir enerji tasarruf ve su tasarrufu politikası izleniyor.
 
Bu aynı zamanda maaliyet düşürücü bir unsur ama öte yandan karbondioksit salınımı bakımından önemli bir faktör olarak karşımızda duruyor. Bu yönde kamunun da bazı girişimleri var. Enerji verimliliği kanunu tasarısı şu anda parlamentoda. Verimli enerji kullanmayı teşvik eden bazı unsurlar içeriyor. Ümit ediyoruz ki kısa zamanda yasalaşır ve bu yönde de sanayinin bütün kesimlerinde böyle bir hareketlenme olabilir.
 
Genellikle tartışmalar Türkiye'de enerjinin pahalı olduğu fiyatının düşürülmesi biçiminde maalesef yönleniyor. Ama esas mesele pahalılığın yanında verimliliği de arttırmak. Böylece tasarrufu sağlayarak kendi iç tüketimimizi düzeltmek. Bu üretim ayağı. Ürün ayağına gelindiğinde doğrudan doğruya karbondioksit salınımı akaryakıt tüketimi ile ilgili bir hadise. Daha uzun süre motorlu araçların akaryakıt üzerinde enerji kaynağın kullanmak suretiyle hareket edecekleri gerçeğini gözardı etmemek lazım.
 
Ama uzun vadede hidrojen üzerinde yahut hibrit araçları üzerinde ciddi çalışmalar var ama bugünden yarına onların ticarileşmesi çok olası görünmüyor bir takım teknik ve teknolojik sorunların çözülmesi açısından.

IG: Biz bir şeyler yapabilir miyiz? Yani bireysel olarak.

ET: Biz başladık. Bizim bu konuda şirketlerimiz rekabet öncesi iş birliği çerçevesinde özellikle hidrojenin kullanımıyla ilgili teknolojik bilgilerini geliştirmek amacıyla bir takım pilot çalışmalar yapıyorlar kamu araştırma kurumlarıyla beraber ve birkaç şirket ortaklaşa olarak.
 
TÜBİTAK'tan proje desteği almış durumdalar. Keza hibrit araçları konusunda bir proje bitti ikinci proje üzerinde TÜBİTAK'taki olanaklardan faydalanmak üzere çalışmalar yapılıyor. Ama bunlar bugünün meselesi değil geleceğe yönelik düzenlemerle ilgili.
 
Bugünün meselesine gelindiği vakit, biz küresel sanayiinin bir parçasıyız. Küresel sanayiiye baktığımız vakit karbondioksit salınımıyla ilgili ciddi hedefleri Avrupa Birliği'nde görüyoruz Kyoto Anlaşması çerçevesinde, km başına karbondioksit salınımıyla ilgili olarak sanayi Avrupa Birliği nezdinde belirli hedefleri koymuş önünde ve bu yönde de teknolojik çalışmalara gidiyor. Bir örnek vermek gerekirse bundan 10-15 yıl evvel, karbiratörlü motorlar çağında teknolojik olarak, 100 km'de yakıt sarfiyatı 15-16 litre civarında makul bir seviyedeydi.

IG: Bu arada çok az süremiz kaldı maalesef hatırlatmam lazım.

ET: Bugün 5 litre civarında ve hedefte 3.5 litreye inmiş durumda ama bunun geliştirilmesi artık teknolojik bakımdan motor teknolojisi bakımından marjinal sınırlara erişmiş durumda. Bunun yanında malzeme hafifletmesi ve diğer bir takım tedbirler gerekirdi.
 
Dolayısıyla bizatii motorlu araçlar sanayiinin kendisi özellikle karbondioksitle ilgili ciddi hedefleri gerçekleşiyor. Biz o sanayiinin bir uzantısıyız Türkiye'de ve ordaki bütün teknolojik gelişmelerde esasen küresel sanayii parçası olarak da kendi üretim sistemlerimizde uyguluyoruz. Zaman müsait olsaydı belki bunun biraz daha detayına girmek söz konusu olabilirdi.

IG: Bunun detayına Sayın Tezer mutlaka gireriz. En azından küresel ısınma babında. Farkında mısınız'da.

ET: Çünkü burda sanayiinin yapacağı işler yok. Özellikle kamu yönetimi yerel ve merkezi yönetimin ayrıca halkın da araç kullanan kişilerin de yakıt kullanımını azaltıcı ciddi alması gereken bir dizi önlem var. Yani sadece sanayiinin çok düşük yakıt tüketen aracı üretip piyasaya salması mümkün değil.
 
Ama bu aracın ömrü boyunca o performansını devam ettirmesi hem sürücünün araç kullanmayla ilgili yetkinliklerine tabii bağlı hem de aracın ömrü boyunca performansını koruyacak biçimde bakım ve onarımının yapılmasına bağlı. Bunlar yapılmazsa o zaman siz burda bilanço yaparsınız. Çıkan araçların teorik yakıt sarfiyatlarına bakarsınız ama o reelde o çok farklı. Yerel yönetimler bakımından, trafiğin düzenlenmesi var.
 
Ortalama trafik hızının yükseltilmesine ilişkin mesela bu yeşil ışık, yeşil hat politikalarının giderilmesi var. Şehir merkezlerinde araç trafiğinin ortadan kaldırılıp onun yerine toplu taşımacılığın ikame edilmesi var. Merkezi yönetimin akaryakıt politikalarıyla ilgili kalite anlamında, çünkü düşük kaliteli yakıt aynı zamanda yüksek karbondioksit emisyonunu da getiriyor.

IG: Efendim son sözü de size vereyim çünkü yönetmenim beni uyarıyor bitirmemiz lazım diye.

MK: Düzeltme yapmak babında sözü istedim. Bu raporda yayınlanan sayılarla kimin altta kimin üstte yayınladığı rakamlar arasındaki farklılık aslında. İyimser tabloya biraz daha iyimser bakmak lazım. 1970'lerde 20.2 milyon ton orman alanı varken bugün 21.2 milyon ton hektar alanı var. Orman alanları arttı, yutak olarak da karbon yutağı olarak da işlevleri var. Bilimin de milliyetçisi olmaz, küresel bir problemle uğraşıyoruz. Küresel bilimin bütün olanaklarından da faydalanmak lazım.  

IG: Peki, çok teşekkür ediyorum. Ben zannediyorum herbirinizi teker teker başka programlarda konuk olarak... peki çok kısa alayım.

ZŞ: Efendim herşeyden önce Kyoto Protokolü'nün imzalanmaması işte nedir, esas neden Türkiye'nin milli bir modeli yok. Diğer bir şey bakın su sıkıntısı. İstanbul'da su sıkıntısı yok. Neden çünkü İSKİ'nin su yönetimi ve IPCC'nin tüm her türlü adımlarını takip etmiş bir kuruluştur.

IG: Demek ki su yönetimi çok önemli.

ZŞ: Ve son olarak, hidrojen enerjisi kuruldu Türkiye'de. Türkiye çok işler yapıyor. Hidrojen enerjisi araştırması merkezi.
 
SCM: Son bir şey ekleyelim. Sürdürülebilir enerji politikası benimsediğini söylüyor son zamanlarda çevre bakanı. Sürdürülebilir bir kalkınma politikası içerisinde emisyonların yıllık yüzde 6.4 artması kabul edilemez bir şey. 2002'ye geldiğimizde 600 milyon tona çıkacak emisyonlar yani bugünkünün iki katından fazla olacak ve senaryoların içerisinde de yenilenebilir enerji olmadığı taktirde galiba sürdürülebilir kalkınma diyemiyoruz buna.

IG: Peki ben burada bu programa bir virgül olarak bakıyorum. Devam edeceğiz, sayın seyirciler başta da söyledik küresel ısınma dünyanın ısınmasıyla ilgili ve Türkiye'nin ısınması ile ilgili konuşacak o kadar çok konu var ki, biz mümkün olduğu kadar konu başlıklarını hızlı hızlı geçmeye çalıştık.
 
Burada bu konuya virgül koyup kapattığımızı bir kere daha tekrarlıyorum, konuklarımıza çok teşekkür ediyorum. Başka programlarda görüşmek üzere efendim.

Küresel Isınma Özel Program / CNN TÜRK
 

Bu Konuya Yorum Yapabilirsiniz






Çeşitli - Küresel ısınma kategorisinde bulunan Küresel Isınma ve Türkiye başlıklı yazı küresel ısınma ve türkiyenin durumu , küresel ısınma türkiye'nin durumu , semra cerit , semra cerit mazlum çevrecilik , semra cerit mazlum kimdir , davranışlarımız değişmeseydi ne olurdu , şu an küresel ısınma hangi noktada , küresel ısınmayla ilgili türkçe kalıplarının ingilizceye çevrilmesi , tornedoların nedir , küresel ısınmada insan faktörü , küresel ısınma hakkında bilgi ingilizceye çevrilişi , küresel iklim değişikliği kronolojisi ve yapılan uluslar arası sözleşmeler , küresel isinmaya insan faktörü varmidir konuları hakkında bilgi içermektedir.