30-07-2014 21:15:35
Ana Sayfa Coğrafya Genel Coğrafya İklim Elemanları

Sevgili TurkceBilgi.Org kullanıcısı, sizinle daha kaliteli zaman geçirek adına üyemiz olmanızı rica ederiz.

İklim Elemanları
İKLİM ELEMANLARI:Kısa sürede hava durumu uzun sürede iklimi oluşturan atmosfer koşulların “iklim elemanları” denir.

Bunlar ;
1-) SICAKLIK: Maddenin içerisindeki potansiyel enerjiye
“ısı” denir. Bu enerjininin kinetik enerji olarak ortaya çıkışına ve etkilerine sıcaklık denir.
YERYÜZÜNÜN SICAKLIK KAYNAKLARI:
*Mağmadan gelen sıcaklık (jeotermal ısı)
*Güneş dışındaki gök cisimlerinden gelen sıcaklık
*Güneşten gelen sıcaklık
Yeryüzündeki ve atmosferdeki sıcaklığın ana kaynağı güneştir.

SICAKLIK DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER:
1)GÜNEŞE BAĞLI FAKTÖRLER:Atmosferin dış sınırında ortalama güneş enerjisi miktarı 2kalori/cm2'dir .Bu enerji miktarına “Güneş Sabitesi” (solar konstant) denir. Güneş sabitesi, Güneşteki patlamalara bağlı olarak azalır ya da artar.

Güneş sabitesini etkileyen bir diğer durum ise dünyanın güneşe yaklaşıp uzaklaşmasıdır, Dünya güneşe yakın olduğunda güneş sabitesi artar.

(2:0,4 kal cm2)uzak olduğunda Güneş sabitesi azalır. ( 1:96kal/cm2)

*Dünya ELİPS ŞEKLİNDE bir yörüngede yıllık hareketini tamamladığında 3ocak günü güneş sabitesi en fazla 4 temmuz tarihinde en azdır.

2-)DÜNYA'NIN ŞEKLİ VE HAREKETLERİNİN ETKİSİ:
*Dünyanın şekli ve hareketleri her şeyden önce güneş ışınlarının gelme açılarını etkiler.
a)Dünyanın şekli (Enlem Etkisi):
*Güneş ışınlarının gelme açıları nedeniyle sıcaklık ekvatordan kutuplara doğru azalır.Buna ; Enlem etkisi denir. Enlem etkisine göre sıcaklık kutupla-
ra doğru azalır. Fakat bu sıcaklık azalması yer şekilleri, kara-deniz dağılışı ve
okyanus akıntılarındaki farklılıktan dolayı düzenli azalma göstermez.
b)Dünyanın günlük hareketi:
*Günün en sıcak dönemi ile en soğuk dönemi arsındaki farka “Günlük sıcaklık farkı”denir. Bu fark çöl ve karasal iklimlerde en fazla,ekvatoral ve okyanusal iklimlerde en azdır.
c)Dünyanın yıllık hareketi:
*Yer ekseninin sağa doğru 23derece-27'eğik olması dünyanın güneşe karşı konumunun değişmesine neden olur.Bu durum güneş ışınlarının gelme açılarını etkileyerek;21 Haziran'da kuzey yarımkürenin,21 Aralıkta güney yarımkürenin daha sıcak olmasını sağlar.

3-)ATMOSFERE BAĞLI FAKTÖRLER:Güneş'ten gelen ışınların tamamı yeryüzüne ulaşmadığı için sıcaklık üzerinde etkili olmaz.Işınlar gazlar tarafından emilmeye,dağılmaya ve yansımalara uğrar.Gelen ışınların:
%27'si yeryüzüne ulaşır ve yeryüzünü ısıtır.
%15'i gazlar tarafından emilir.
%8'i uzaya geri döner.
%25'i havayı aydınlatır.
%25'i gazlara çarparak uzaya geri döner.

4-)KARA VE DENİZ ETKİSİ:Karalar denizlere göre erken ısınır,erken soğur.Bu durumun nedenleri;
*Su ve kayaların ısınma ısılarının farklı olması.
*Güneş ışınlarının karalarda en fazla 1 metreye kadar ulaşırken denizlerde 200 m.'ye kadar ulaşması.
*Karaların sabit,denizlerin hareketli olması.
Deniz ve karaların ısınma ve soğuma sürelerinin farklı olması yeryüzünde
İki farklı sıcaklık rejimini oluşturur. Bunlar;
a)Deniz Tipi:Bu sıcaklık rejiminde büyük sıcaklık farkları yoktur.
b)Kara Tipi:Sıcaklıklar hızlı değişir.
Kara ve Denizlerin Sıcaklığa Etkisi Sonucunda:
*Kara-deniz meltemleri oluşur.
*Denizlerden esen rüzgarlar yazın serinletici,kışın ılıtıcı etki yapar.
*Kuzey yarımküredeki sıcak ve ılıman kuşak, güneyyarımküredekinden daha
geniştir.

5-)YÜKSELTİ ETKİSİ:Troposferin yerden ısınmaya başlaması ve su
buharının alt bölümde fazla olması nedeniyle sıcaklık,yükseldikçe her 100m.'
de 0,5 derece azalır.
Sıcaklık Haritaları:
a)Gerçek sıcaklık haritası
b)İndirgenmiş sıcaklık haritası

6-)YERŞEKİLLERİNİN ETKİSİ(EĞİM VE BAKI):Yeryüzünün pürüzlü ve engebeli olması, her yerin aynı miktarda güneş ışınlarını almasını engeller. Bu duruma “EĞİM ETKİSİ”denir. Güneşe dönük olan yerlere,
ışınlar, yatay düzleme dar: eğimli olan yerlere de büyük açıyla gelir.
Yer şekilleri etkisiyle bazı yüzeyler güneşe daha dönük olur.Bu güneşe dönüklük durumuna “BAKI”denir. Bakı etkisinin az olduğu yerler dönenceler arasıdır.
Güneşe dönük olan yamaçlarda;
*Nüfus daha fazla,
*Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi daha kısa,
*Kar erimeleri daha erken
*Ormanın üst sınırı ile karın alt sınırı daha yüksektir.

7-)SU BUHARININ ETKİSİ:Atmosferdeki su buharının,hava sıcaklığı birikimi veya kaybı üzerinde etkisi vardır. Su buharının fazla olduğu bölgelerde güneş ışınlarının tutulması fazla, az olduğu bölgelerde az olarak gerçekleşir.Bu durum, aşırı ısınma ve soğumayı yavaşlatır.

*Günlük sıcaklık farklarını en çok etkileyen etmen, havadaki su buharıdır.
Atmosferde bulunan su buharı ve bunun yoğunlaşmış şekli olan bulutlu
havanın etkisiyle:
*Bulutlu günlerdeki sıcaklık farkları azdır.
*Havanın bulutsuz olduğu kış gecelerinde ışıma fazla olduğundan hava ayaz
olur.
*Nemli hava kuru havaya göre geç ısınır, geç soğur.

8-)DENİZ VE OKYANUS AKINTILARININ ETKİSİ:Sürekli rüzarın etkisiyle oluşan akıntılar, sıcaklık dağılışını önemli ölçüde etkiler.
Enlem faktörüne göre Ekvatordan kutuplara giden akıntılar, sıcaklığı artırırken, kutuplardan gelenler, sıcaklığı düşürürler.
Yeryüzündeki önemli sıcak ve soğuk su akıntıları şunlardır:
Sıcak su akıntıları: Soğuk su akıntıları:
*Gulfstream *Labrador
*Alaska *Kaliforniya
*Brezilya *Humbolt
*Kroşivo *Benguela

9-)RÜZGARIN ETKİSİ:Enlem etkisine göre Ekvator çevresinden esen rüzgarlar sıcak, kutup çevresinden esenler ise soğuktur. Buna göre Kuzey yarımkürede güneyden, Güney yarımkürede ise kuzey yönünden esen rüzgar-
lar hava sıcaklıklarını artırır.
Rüzgarların hava sıcaklığı üzerindeki bir etkisi de mevsimlere göre kara ve deniz üzerinden esmeleridir. Kışın, denizden esen rüzgar hava sıcaklıklarını yükseltirken, yazın düşürmektedir.

10-)YERYÜZÜ ÖRTÜLERİNİN ETKİSİ:Bu grupta kayalar, bitki örtüsü ve kar örtüleri ter alır.
SICAKLIĞIN YERYÜZÜNE COĞRAFİ DAĞILIŞI:Yeryüzünde sıcaklığın dağılışını gösteren haritalara “İZOTERM HARİTALARI”denir.

İZOTERM:Aynı sıcaklıkta olan yerleri birleştiren eğrilerdir.(Eş sıcaklık eğrileri)
Sıcaklık yükseltiye göre değiştiğinden izoterm haritaları genellikle deniz seviyesine indirgenerek çizilirler.Böylece sıcaklık üzerinde yükseltinin etkisi
Ortadan kaldırılır.

DÜNYA YILLIK İZOTERM HARİTASI :
1-)Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır.
2-)Sıcaklık üç kuşak halinde görülür:
a)Dönenceler arasında tropikal(sıcak)kuşakta yıllık ortalama değer 20C'nin üzerindedir.
b)Dönencelerle 66derece paralelleri arasında orta(ılıman)kuşakta
sıcaklık 10C-20C arasındadır.
c)66derece ile 90derece kutup noktaları arasında soğuk(kutup kuşağı) yer alır.Yıllık ortalama sıcaklık 10derece'nin altındadır.
3-)Dünyanın en sıcak yerleri dönenceler yakınındaki kıtalar üzerindedir.
Çünkü buralarda nem azdır.
4-)Sıcak deniz akıntıları nedeniyle yüksek enlemlerde(55-70)karaların batı tarafları, doğusundan daha sıcaktır.
5-)En düşük sıcaklıklar kutup bölgelerinde, karalar üzerindedir.
6-)En sıcak noktaları birleştiren “TERMİK EKVATOR”,dünya ekvatoruna uymaz.Ekvatorun birkaç derece kuzeyinden geçer.
7-)Kuzey yarımkürede karalar geniş yer tuttuğu için sıcaklık karşıtlığı güney yarımküredekinden daha çoktur.

OCAK VE TEMMUZ İZOTERM HARİTALARI:
1-)Temmuz ayında izotermlerin uzanışı, paralellerin uzanışına daha uygundur.Güney yarımküre denizler yarımküresi olduğundan bu uyum daha belirgindir.
2-)En soğuk yerler Ocak ayında kuzey yarımkürede “Sibirya,Kanada ve Grönland'ın kuzeyinde” görülür.Bunun nedeni enlem ve karasallıktır.
3-)En sıcak yerler Temmuz ayında kuzey yarımkürede “Arabistan,Büyük Sahra ve Orta Asya”'dır. Bunun nedeni karaların çokluğu, yaz mevsiminin olması ve nemin azlığıdır.
4-)Aynı enlemde kışın denizler karalardan; yazın ise karalar, denizlerden daha sıcaktır.Nedeni karalar ve denizleri farklı ısınma ve soğumalarıdır.
5-)En sıcak (Temmuz) ve en soğuk (Ocak) ayları arasındaki yıllık sıcaklık farkı ekvatordan kutuplara doğru artar.
6-)En düşük sıcaklık farkları enlem etkisiyle ekvator çevresindedir.
7-)En büyük sıcaklık farkları, enlem ve karasallık nedeniyle orta kuşak karalarının iç kısımlarında ve çöllerde görülür.

ATMOSFER BASINCI VE RÜZGARLAR:Atmosfer basıncı hava kürenin ağırlığıdır. Barometreyle ölçülür. Deniz yüzeyinde havanın ağırlığı:

1013 milibardır. Bu basınca “Normal hava basıncı denir”.Bundan az olan basınca “Alçak Basınç”(Siklon),çok olan basınca da “Yüksek Basınç”
(Anti-Siklon)denir.

HAVA BASINCININ DEĞİŞMESİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER:
1-)SICAKLIK:Isınan hava genleşir, yoğunluğu azalır ve hafifler. Ağırlığı, yani basıncı da böylece azalır. Soğuyan hava sıkışır, ağırlaşır. Yoğunluğu,
ağırlığı arttığından basınçta artar. Sıcaklığa bağlı olarak oluşan basınçlara “Termik Doğuşlu Basınçlar”denir.
2-)YÜKSELTİ:Atmosferin yoğunluğu ve basıncı alt katlarda daha fazladır.
Yükselince yoğunluk azalır, buna bağlı olarak basınç da azalmış olur.
3-)DİNAMİK ETKENLER:Dünyanın dönüşü ve rüzgarlardaki sapmalar sonucu havanın yığılması, alçalıp-yoğunlaşması basıncı artırır. Karşılaşan iki hava kütlesinin yükselip, seyrelmesi sonucunda yoğunluğu ve basıncı azalır.
Hava hareketlerine bağlı olarak oluşan basınçlara “Dinamik Basınçlar”adı verilir.(DAB-DYB)
4-)ENLEM(YERÇEKİMİ):Dünyanın şeklinden dolayı yerçekimi ekvatordan kutıplara doğru artar.Normal basınç 45derece enlemi yerine
kutuplara yakın bir enlemde 760mm.'den daha yüksek, ekvatora yakın bir terde ise daha alçak bir değerde olur.
 

Bu Konuya 7 Yorum Yapılmış

 
+1 #1 Konuserggen 11-12-2013 19:19
Herşey iyi de coğraafyacı beğenirmi bilinmez
Alıntı
 
 
+3 #2 vay akoğulcan 29-12-2013 15:08
bunun iklim elemanlarıyla alakası varmı yazıyorum ama çözemedim aq :S
Alıntı
 
 
-3 #3 değilşikmihrican 04-02-2014 18:07
la her yerde farklı gösterıyo. burdakılerde cok alakasız geldı ama yazalım yıne de bişiler napalım :/
Alıntı
 
 
0 #4 iklim elemanlarıgbhjewgfbwef 09-02-2014 10:36
kısa ve açıklayıcı bir biçimde yazmışlr bana ytr
Alıntı
 
 
-4 #5 iklimnazlıcan 09-02-2014 14:54
resim ile zenginleştirile bilirdi
Alıntı
 
 
-3 #6 Çok değişikSanane mk :D 10-04-2014 21:42
COĞRAFYACI BEĞENİR İNŞ :dd:D
Alıntı
 
 
0 #7 DİKKATsakaryalı gençlik 19-04-2014 15:18
ben coğrafya proje ödevini yapmak için araştırmıştım ama burada ki bilgilerin konuyla hiçbir alakası yok :)
Alıntı
 

Bu Konuya Yorum Yapabilirsiniz






Coğrafya - Genel Coğrafya kategorisinde bulunan İklim Elemanları başlıklı yazı ıklım elemanları , başlıca iklim elemanları , iklim elemanları nelerdir , iklimi oluşturan elemanlar , denizlerin karalara göre daha geç ısınıp daha geç soğumasının nedeni , coğrafya iklim elemanları , iklim elemanları nelerdir vikipedi , iklim elemanları vikipedi , iklim ve iklim elemanları , iklim elemanları kısaca , denizlerin karalara göre daha geç ısınıp daha geç soğumasının nedeni ne olabilir , başlıca iklim elemanları nedir , iklim elemanlar konuları hakkında bilgi içermektedir.