Türkçe Bilgi , Ansiklopedi, Sözlük

Büyük Ünlü Uyumu

Türkçe'de sözcüklerde genel olarak, kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden sonra ince ünlü gelir. Türkçe'yi başka dillerden ayıran bu temel özelliğe büyük ünlü uyumu denir. Kalınlık-incelik uyumu da denir.  (Çocuklar, çiçekler, güzel). Bu durum, kelimenin Türkçe olup olmadığını bize gösterir.

Bu kurala göre Türkçe bir kelimenin ünlülerinin tamamı ya kalın ya da ince olmalıdır.
 
sevilmek, ince, denizden, kelebekler, göstermelik...;
satılık, kalın, oyun, uçurtma, aşağı, sorular...

Bazı kelimeler Türkçe olduğu halde büyük ünlü uyumuna uymayabilir:
Zamanla ses değişikliğine uğramış bazı sözcüklerde bu kurala aykırılık olabilir. Ana bu kelimeler Türkçe sayılır : kardeş (kardaş, karındaş), elma (alma), hangi (hangı, kangı), anne (ana), şişman (şışman),) inanmak (ınanmak,)dahi, hani (kanı-dakı), elma (alma)...

Tek heceli kelimelerde bu kural aranmaz.
Birleşik kelimelerde aranmaz. Kelimeler birleşikken uymaz, ayrı ayrı incelendiğinde uyarsa bu tür kelimeler Türkçe'nin yapısına uygundur. Hanımeli....hanım + eli

Kök veya gövde halindeyken büyük ünlü uyumuna uyduğu halde –yor, ki, -ken, -leyin, -imtırak, -taş -gil eklerini aldığında kurala uymayan kelimelerde özel durumdadır.

-yor     :geliyorum, üzülüyorum, siliyorum…
-ken     : alırken, koşarken, bakarken...
-leyin     : sabahleyin, akşamleyin
-(İ)mtırak : yeşilimtırak, mavimtırak, ekşimtırak...
-ki     : onunki, yukarıdaki, akşamki...
-taş    : meslektaş, ülküdaş...
-gil    : halamgil, dayımgil, baklagiller...
 
Ancak, bu eklerle yapılan bütün kelimeler büyük ünlü uyumuna aykırıdır denemez. Öyleyse bu eklerin ünlülerinin her zaman aynı özellikte (kalın veya ince) olduğunu, bu yüzden bazı kelimelerde uyuma girmediklerini söyleyebiliriz:
 
öğleyin, gelirken, sarımtırak, seninki, arkadaş, eniştemgil...

NOT : Bazı yabancı kelimeler tesadüfen uyuma uyabilir. Bunun Türkçe olup olmadığını diğer kurallara bakarak karar vereceğiz.  (Cennet : Türkçe'de kel. –c- harfi ile başlamaz)

Yukarıda belirtilen durumlar dışında, bir sözcük büyük ünlü uyumuna aykırı yapıda ise, o sözcük yabancı kökenlidir. Dünya, otomobil, kitap ...Bu kelimeler yabancı kökenli olduğundan b.ünlü uyumuna uymazlar.

 
Bazı yabancı kelimeler bu kurala uydurulmuştur.
 
divar→duvar, kalib→kalıp, brillante→pırlanta, suret→surat...

27 Yorum - Senin Görüşün Nedir?

  1. #1 ne kadar güzel oldugu
    -
    fatih
    -
    01-11-2012 19:50:47 -18

    çok iyi ve çok anlamlı ve güzel oldugu anlatıyor

  2. #2 büyük ünlü uyumu
    -
    muhammet ali uluç
    -
    09-05-2013 15:11:04 +3

    büyük ünlü uyumunu nilen varmı

  3. #3 özel isimler
    -
    zeynep
    -
    25-09-2013 20:34:00 -5

    peki özel isimlerde bu uyum aranır mı

  4. #4 büyük ünlü uyumu
    -
    sude
    -
    11-10-2013 20:10:20 -12

    büyük ünlü uyumu :Kalın büyük ünlü uyumu:türkçe bir sözcüğün ilk hecesi kalın ünlülerden (a,ı,o,u)biriyle başlamışsa sonraki heckler hep kalın ünlülerde devam eder.

    Küçük ünlü uyumu:ince ünlülerden biriyle başlamışsa sonraki hecelerde ince ünlülerde (e,i,ö,ü)devam eder.

  5. #5 büyük ünlü uyumu
    -
    sude
    -
    11-10-2013 20:15:15 -4

    Zeynep büyük ünlü uyumu isimlere uymaz.

  6. #6 büyük ünlü uyumu
    -
    ezgi aydın
    -
    19-10-2013 15:22:36 -13

    büyük ünlü uyumu çok güzel

  7. #7 büyük ünlü uyumu
    -
    ezgi aydın
    -
    19-10-2013 15:28:19 +7

    isimlerin çoğu büyük ünlü uyumuna uymaz

  8. #8 türçeeeeeeeee
    -
    şenel
    -
    07-11-2013 09:41:24 -7

    testim deki soru : Hatice Korkmaz Fethi Beril
    dinle ağla şaşır anlat

    -yor eki hangi çocuğun taşıdığı pankartta ki sözcüüğün sonuna eklenirse büyük ünlü uyumuna aykın bir kullanımdır? hangisi sizce.....

  9. #9 büyük ünlü uyumu
    -
    merve
    -
    14-11-2013 20:55:36 -8

    ya bunlar nasıl konular hiç birşey anlamıyorum peki özel isimlerde uyum varmı

  10. #10 türkçeeeeeeeee
    -
    ravza
    -
    21-11-2013 13:07:29 -9

    5tane büyük ünlü uyumu soyleyn bana çabuk

  11. #11 türkçe bilgileri
    -
    volkan
    -
    03-12-2013 17:35:09 -3

    türkçe dilimize aittir adı üstünde türk kalın 4,ince4 bunun üzerine soruları yapabilirsiniz

  12. #12 türkçe bilgileri
    -
    volkan
    -
    03-12-2013 17:38:11 -5

    soruları youtubede bakıp yapın ben sınıfın 1'cisiyim okey benm gibi yapın vede başarın tüm ders lerim 100 soy adım karatosun

  13. #13 trksh
    -
    mira
    -
    13-12-2013 14:44:03 -5

    bana gerekli o cumle

  14. #14 turce soruları
    -
    fbgfdbfbfd
    -
    15-12-2013 14:26:27 -11

    bana kalınlık-ıncelıkle ılgılı 10 soru lazım lutfen cabuk olurmusunuz

  15. #15 türkçemmmmmm
    -
    seda
    -
    19-12-2013 15:47:37 -6

    20tane gerkli burada olmaması sadece beni değil herkesı olumsuz etkiler

  16. #16 dilimiz canımız
    -
    ceren
    -
    25-12-2013 19:42:40 -14

    peki kuş,kar,kel gibi kelimeler uyarmı

  17. #17 dilimiz canımız
    -
    ceren
    -
    25-12-2013 19:44:00 -14

    peki kuş,kaç,kar gibi kelimeler uyarmı

  18. #18 beautygasp
    -
    deniz akdağ
    -
    26-02-2014 23:10:08 -13

    ya örnek verirmisiniz uyan

  19. #19 büyük ünlü uyumuna uymayan cümleler
    -
    esin kormaz
    -
    19-03-2014 18:16:10 -9

    of ya hiç bir şey bulamadım benim demek istediklerimii yani benim anlamak, öğrenmek istediğimi anlatmıyor . Hiç bir şey anlamadım buradan zaten bunun dediklerini sınıfta öğretmenimden dinledim hiç güzel bir site değil...

  20. #20 büyük ünlü uyumuna uymayan cümleler
    -
    fatma nur
    -
    01-05-2014 13:48:27 -10

    [quote name="ceren"]peki kuş,kar,kel gibi kelimeler uyarmı[/quote]
    belli ki bu yazıyı okumamışsın. zaten reklamın altında yazıyo tek heceli kelimelerde büu aranmaz diye

  21. #21 büyük ünlü uyumuna uyan cümleler
    -
    Hilal
    -
    08-05-2014 14:33:23 -7

    sabah okula geç kaldım

    arabanın tekeri patladı

  22. #22 kalın ve incelik durumuna uyan ve uymayan
    -
    Aleyna
    -
    18-09-2014 18:51:57 -7

    bitane daha koysaydınızya

  23. #23 kalın ve incelik durumuna uyan ve uymayan
    -
    funda
    -
    26-09-2014 20:29:00 -6

    bence hiç güzel depil ve yetersiz hatta saçma

  24. #24 kakın ve incelik
    -
    ece
    -
    26-09-2014 20:33:40 -5

    kalınlı ve incelik örneklerini hiçççççç anlamadımve yetersiiiiiiizzzzzzz..........

  25. #25 incel uyumu
    -
    melis
    -
    10-11-2014 22:15:53 -5

    çok güzel maşşlllah ellerinize sağilık maşllah am çok beğendim beğenmedm sanmayın çok teşekkürler sizleri severim ama siz beni seviyor sanız ben sizi çok severim byyy...

  26. #26 büyük ünlü uumu
    -
    murat
    -
    15-11-2014 09:36:25 -1

    severim kelimesi büyük ünlü uyumun uyarmı

  27. #27 ben anlatayım
    -
    bilgili
    -
    27-11-2014 18:55:38 -1

    kalın ünlü: A,I,O,U. ince ünlü:e.i,ö,ü.

Görüşün Nedir?

Karakter Sayacı:
0