17-04-2014 06:58:38
Ana Sayfa Edebiyat Dil Bilgisi Büyük Ünlü Uyumu

Sevgili TurkceBilgi.Org kullanıcısı, sizinle daha kaliteli zaman geçirek adına üyemiz olmanızı rica ederiz.

Büyük Ünlü Uyumu
Türkçe'de sözcüklerde genel olarak, kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden sonra ince ünlü gelir. Türkçe'yi başka dillerden ayıran bu temel özelliğe büyük ünlü uyumu denir. Kalınlık-incelik uyumu da denir.  (Çocuklar, çiçekler, güzel). Bu durum, kelimenin Türkçe olup olmadığını bize gösterir.

Bu kurala göre Türkçe bir kelimenin ünlülerinin tamamı ya kalın ya da ince olmalıdır.
 
sevilmek, ince, denizden, kelebekler, göstermelik...;
satılık, kalın, oyun, uçurtma, aşağı, sorular...

Bazı kelimeler Türkçe olduğu halde büyük ünlü uyumuna uymayabilir:
Zamanla ses değişikliğine uğramış bazı sözcüklerde bu kurala aykırılık olabilir. Ana bu kelimeler Türkçe sayılır : kardeş (kardaş, karındaş), elma (alma), hangi (hangı, kangı), anne (ana), şişman (şışman),) inanmak (ınanmak,)dahi, hani (kanı-dakı), elma (alma)...

Tek heceli kelimelerde bu kural aranmaz.
Birleşik kelimelerde aranmaz. Kelimeler birleşikken uymaz, ayrı ayrı incelendiğinde uyarsa bu tür kelimeler Türkçe'nin yapısına uygundur. Hanımeli....hanım + eli

Kök veya gövde halindeyken büyük ünlü uyumuna uyduğu halde –yor, ki, -ken, -leyin, -imtırak, -taş -gil eklerini aldığında kurala uymayan kelimelerde özel durumdadır.

-yor     :geliyorum, üzülüyorum, siliyorum…
-ken     : alırken, koşarken, bakarken...
-leyin     : sabahleyin, akşamleyin
-(İ)mtırak : yeşilimtırak, mavimtırak, ekşimtırak...
-ki     : onunki, yukarıdaki, akşamki...
-taş    : meslektaş, ülküdaş...
-gil    : halamgil, dayımgil, baklagiller...
 
Ancak, bu eklerle yapılan bütün kelimeler büyük ünlü uyumuna aykırıdır denemez. Öyleyse bu eklerin ünlülerinin her zaman aynı özellikte (kalın veya ince) olduğunu, bu yüzden bazı kelimelerde uyuma girmediklerini söyleyebiliriz:
 
öğleyin, gelirken, sarımtırak, seninki, arkadaş, eniştemgil...

NOT : Bazı yabancı kelimeler tesadüfen uyuma uyabilir. Bunun Türkçe olup olmadığını diğer kurallara bakarak karar vereceğiz.  (Cennet : Türkçe'de kel. –c- harfi ile başlamaz)

Yukarıda belirtilen durumlar dışında, bir sözcük büyük ünlü uyumuna aykırı yapıda ise, o sözcük yabancı kökenlidir. Dünya, otomobil, kitap ...Bu kelimeler yabancı kökenli olduğundan b.ünlü uyumuna uymazlar.

 
Bazı yabancı kelimeler bu kurala uydurulmuştur.
 
divar→duvar, kalib→kalıp, brillante→pırlanta, suret→surat...
 

Bu Konuya 19 Yorum Yapılmış

 
-10 #1 ne kadar güzel oldugufatih 01-11-2012 19:50
çok iyi ve çok anlamlı ve güzel oldugu anlatıyor
Alıntı
 
 
+8 #2 büyük ünlü uyumumuhammet ali uluç 09-05-2013 14:11
büyük ünlü uyumunu nilen varmı
Alıntı
 
 
+3 #3 özel isimlerzeynep 25-09-2013 19:34
peki özel isimlerde bu uyum aranır mı
Alıntı
 
 
-5 #4 büyük ünlü uyumusude 11-10-2013 19:10
büyük ünlü uyumu :Kalın büyük ünlü uyumu:türkçe bir sözcüğün ilk hecesi kalın ünlülerden (a,ı,o,u)biriyl e başlamışsa sonraki heckler hep kalın ünlülerde devam eder.

Küçük ünlü uyumu:ince ünlülerden biriyle başlamışsa sonraki hecelerde ince ünlülerde (e,i,ö,ü)devam eder.
Alıntı
 
 
-2 #5 büyük ünlü uyumusude 11-10-2013 19:15
Zeynep büyük ünlü uyumu isimlere uymaz.
Alıntı
 
 
-5 #6 büyük ünlü uyumuezgi aydın 19-10-2013 14:22
büyük ünlü uyumu çok güzel
Alıntı
 
 
+7 #7 büyük ünlü uyumuezgi aydın 19-10-2013 14:28
isimlerin çoğu büyük ünlü uyumuna uymaz
Alıntı
 
 
-3 #8 türçeeeeeeeeeşenel 07-11-2013 09:41
testim deki soru : Hatice Korkmaz Fethi Beril
dinle ağla şaşır anlat

-yor eki hangi çocuğun taşıdığı pankartta ki sözcüüğün sonuna eklenirse büyük ünlü uyumuna aykın bir kullanımdır? hangisi sizce.....
Alıntı
 
 
-2 #9 büyük ünlü uyumumerve 14-11-2013 20:55
ya bunlar nasıl konular hiç birşey anlamıyorum peki özel isimlerde uyum varmı
Alıntı
 
 
-6 #10 türkçeeeeeeeeeravza 21-11-2013 13:07
5tane büyük ünlü uyumu soyleyn bana çabuk
Alıntı
 
 
0 #11 türkçe bilgilerivolkan 03-12-2013 17:35
türkçe dilimize aittir adı üstünde türk kalın 4,ince4 bunun üzerine soruları yapabilirsiniz
Alıntı
 
 
-1 #12 türkçe bilgilerivolkan 03-12-2013 17:38
soruları youtubede bakıp yapın ben sınıfın 1'cisiyim okey benm gibi yapın vede başarın tüm ders lerim 100 soy adım karatosun
Alıntı
 
 
0 #13 trkshmira 13-12-2013 14:44
bana gerekli o cumle
Alıntı
 
 
0 #14 turce sorularıfbgfdbfbfd 15-12-2013 14:26
bana kalınlık-ıncelıkle ılgılı 10 soru lazım lutfen cabuk olurmusunuz
Alıntı
 
 
+1 #15 türkçemmmmmmseda 19-12-2013 15:47
20tane gerkli burada olmaması sadece beni değil herkesı olumsuz etkiler
Alıntı
 
 
-1 #16 dilimiz canımızceren 25-12-2013 19:42
peki kuş,kar,kel gibi kelimeler uyarmı
Alıntı
 
 
-1 #17 dilimiz canımızceren 25-12-2013 19:44
peki kuş,kaç,kar gibi kelimeler uyarmı
Alıntı
 
 
-1 #18 beautygaspdeniz akdağ 26-02-2014 23:10
ya örnek verirmisiniz uyan
Alıntı
 
 
-1 #19 büyük ünlü uyumuna uymayan cümleleresin kormaz 19-03-2014 18:16
of ya hiç bir şey bulamadım benim demek istediklerimii yani benim anlamak, öğrenmek istediğimi anlatmıyor . Hiç bir şey anlamadım buradan zaten bunun dediklerini sınıfta öğretmenimden dinledim hiç güzel bir site değil...
Alıntı
 

Bu Konuya Yorum Yapabilirsiniz






Edebiyat - Dil Bilgisi kategorisinde bulunan Büyük Ünlü Uyumu başlıklı yazı büyük ünlü uyumu , büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeler , büyük ünlü uyumuna uyan kelimeler , büyük ünlü uyumuna aykırı durumlar , türkçe olduğu halde büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeler , büyük ünlü uyumu kuralı , büyük ünlü uyumuna uyan cümleler , birleşik sözcük , büyük ünlü uyumu aranmayan kelimeler , dil bilgisi büyük ünlü uyumu , 20 tane büyük ünlü uyumuna uyan kelime , büyük ünlü uyumuna uyan örnekler , büyük ünlü uyumu aranmayan sözcükler konuları hakkında bilgi içermektedir.