26-11-2014 15:00:24
Ana Sayfa Edebiyat Dil Bilgisi Cümlenin Öğeleri - CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

Sevgili TurkceBilgi.Org kullanıcısı, sizinle daha kaliteli zaman geçirek adına üyemiz olmanızı rica ederiz.

Cümlenin Öğeleri - CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER
Makale Sayfaları
Cümlenin Öğeleri
Cümlenin Öğesi: Özne
Cümlenin Öğesi: Nesne
Cümlenin Öğesi: Zarf Tümleci
Cümle Öğesi: Dolaylı Tümleç
Cümlenin Öğesi: Edat Tümleci
Cümlede Vurgu
CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

1) Hiçbir öğe sözcük sayısıyla sınırlı değildir.Bir öğe,bir tek sözcükten oluşabildiği gibi birden çok sözcükten de oluşabilir.


*Bu yüzyılın en acı olaylarını yaşamış ve dile getirmiş

b.li. n.

olan Dadaloğlu'nu değişik bir bakış açısıyla incelemeliyiz.

z.t y

*O , dün, bize, babasıyla geldi.

Ö. Z.T. D.T. E.T. Y.

2) Cümlede özne,nesne,dolaylı tümleç ve zarf tümleci açıklayıcısıyla birlikte kullanılabilir.

*Bir yıl kalacağım bu ili Siirt'i, çok özleyeceğim.

B.li n. Açıklycı.

*Annesini, o çok sevdiği çileli kadını,elleriyle toprağa

B'li n. Açıklayıcısı

verdi.

*Çocuk;sevinçle,etekleri zil çalarak,telefona koştu.

Z.T. Açıklayıcısı

*Teyzem, Adana'da olan,buraya gelecekmiş.

ö. Açıklayıcısı

3) Bir cümlede birden fazla özne,dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ortak bir yükleme bağlanabilir.


*Annesini,babasını,akrabalarını ve bütün arkadaşlarını görmek istiyordu.

*Evde,okulda,sitede,her yerde aynı konu konuşuluyordu.

4)Öğelere ayırmada tamlamalar, deyimler ve bileşik fiiller bölünmez.

*Bahçenin,birkaç yıl önce yapılan duvarı

s.ö. (Özne,belirtili isim tam.)

yükseltilecekmiş.

. y.

*O her zaman ince eleyip sık dok (yüklem,deyimden oluşmuş)

y.

*Yaşlılara, yardım edelim.(Yüklem,birleşik.fiil.oluşmuş)

y.

*Olay anlatımına dayanan eserler beğeniyle okunur.

s.ö.(sıfat tamlamasından oluşmuş)

5)Hitaplar,ünlemler ve bağlaçlar;öğe dışı sözcüklerdir. (Bağımsız tümleçlerdir)

*Arkadaşlar, beni dinler misiniz?

ö.dışı

*Geleceğiz; fakat çok kalmayacağız.

ö.dışı

*Eyvah,çocuk düştü.

ö.dışı

6)Şiir dizeleri ya da devrik söyleyişler,kurallı cümle biçimine çevrilirse daha kolay bulunur.

*Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet,

*Hürriyet, hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.

ö. y.

7) Soru cümleleri değişik öğeleri buldurmayı amaçlayabilir. Sorulara verilecek cevaplar hangi öğeyi oluşturuyorsa, soru cümlesi o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

*--Kimi seviyorsun?

--Seni (Seni seviyorum) (Soru nesneyi buldurmaya

yönelik.)

*-Kim yapmış?

-Babam (Babam yapmış) (Soru özneyi buldurmaya yönelik)

*-Nereye gidiyorsun?

-Okula (Okula gidiyorum) (Soru d.t.'yi buldurmaya yönelik)

*-Ne zaman geldin?

-Dün (Dün geldim) (Soru z.t.'yi buldurmaya yönelik)

*-Kırılan neydi?

-Bardaktı (Kırılan bardaktı) (Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

8) “-mi” edatıyla oluşturulan soru cümlelerinde “-mi” hangi öğeden sonra gelmişse soru o öğeyi buldurmaya yöneliktir.


* Bugün bize gelecek misin?(Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

* Bugün bize mi geleceksin?(Soru D.T.'yi buldurmaya yönelik)

* Bugün mü bize geleceksin?(Soru Z.T.'yi buldurmaya yönelik)

* Sen mi bugün bize geleceksin?(Soru özneyi

buldurmaya yönelik)

* Seni mi çağırmış?(Soru B.Lİ N.'yi buldurmaya yönelik)

9) Bir cümlede vurgulanan öğe, yüklemden hemen önce gelen öğedir.

* Çocuklar,sevgiyle beslenir.(Edat tümleci vurgulu)

e.t.

*Cömert olmadan önce doğru olmayı bil.(B.li n. vurgulu)

*Kitabım sende kalmış.(D.t. vurgulu)

 

Bu Konuya 41 Yorum Yapılmış

 
-21 #1 Yağız 03-04-2011 16:32
2. örnekte zarf tümleci hangisi? teşekkürler :)
Alıntı
 
 
-23 #2 3. YÜKLEM NEDİRMERVE 30-04-2013 11:26
YÜKLEM MESALA BUGÜN AYSE GELCEKMİS
Alıntı
 
 
-37 #3 4. GİZLİ ÖZNE NEDİRMERVE 30-04-2013 11:28
ERTESİ GÜN ONA TELEFON ETTİM BU BİR GİZLİ ÖZNDEİR
Alıntı
 
 
-26 #4 5.ÖRÜNTÜLÜ ÖZNEMELİSA 30-04-2013 11:31
KİMSE SENİ BENİM KADAR DÜSÜNEMEZ ( ZAMİR)
Alıntı
 
 
-23 #5 SERT ÜNSÜZLER VE YUMUSAK ÜNSÜZLERGONCAGÜL 30-04-2013 11:39
SERT ÜNSÜZLER; ÇE FE TE GE SE KE PE ŞE SİMDİ YUMUSAK ÜNSÜZLERE GECECEĞİZ YUMUSAK ÜNSÜZLER;BE CE DE GE İSTE HEPSİ BENİ DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TESEKKÜRLER
Alıntı
 
 
-22 #6 gizli öznemert 07-05-2013 15:25
denizde bol bol yüzdük bu bir gizli özne
Alıntı
 
 
-44 #7 beeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeee eeenkübra kargın 19-09-2013 17:06
:D :D :D :D "zamir" bu bir zamirdir
Alıntı
 
 
-21 #8 cümlenin öğelerizeliha karakaya 30-10-2013 20:10
cümlenin ögeleri kolay bir konu
Alıntı
 
 
-23 #9 zarf tümlecisevgül 09-11-2013 21:20
ben bu konudaki nereye ile dolaylı tümleçteki nereye yi karıştırıyorum
Alıntı
 
 
-12 #10 Belirtisiz nesneOğuzhan 11-11-2013 19:57
lütfen kitapları okuyunuz. (kitapları Belirtisiz nesne) (okuyunuz yüklem)
Alıntı
 
 
-23 #11 tümleçesra 14-11-2013 12:33
tümleçlerin ve öznenin yüklemleri nerde?????????????????????????
Alıntı
 
 
-1 #12 CÜMLENİN ÖGELERİTUANA 16-11-2013 13:42
CÜMLENİN ÖGELERİNİ BİLEN YARDIM ETSİN LÜTFEN ACİL
Alıntı
 
 
-15 #13 belirtili nesnehilal 16-11-2013 23:50
ya altlarını çizseniz. hangisinin belirtili nesne olduğunu anlayamadım da :/
Alıntı
 
 
-16 #14 SoruFırat 18-11-2013 21:44
Arkadaşlar ben hep nesne ve özneyi karıstırıyorum çünkü:sorulan sorular aynı bunu ayırmam için napabilirim? yardım edebilir misiniz?



İyi Günler...
Alıntı
 
 
-13 #15 soruokan 20-11-2013 18:06
CÜMLENİN ÖGELERİNİ BİLEN YARDIM ETSİN LÜTFEN ACİL
Alıntı
 
 
-20 #16 GüzelZeynep 20-11-2013 21:46
Cümleleri kuranlardan Allah razı olsun asfhjsad
Alıntı
 
 
-19 #17 yardım eder misiniz?Bahar 21-11-2013 19:44
Acaba 9.sınıflar dil ve anlatım dersi için cümlede vurgu ve tonlamayı yazar mısınız ? ayrıca Türkçe'nin ses özellikleri ilgili bir yazı yazabilir misiniz ?
Alıntı
 
 
-14 #18 dolaylı tümleçeda 27-11-2013 16:09
ben bu konudaki nereye ile dolaylı tümleçteki nereye yi karıştırıyorum
Alıntı
 
 
-13 #19 MUSAK ÜNSÜZLER;BE CE DE GE İSTE HEPSİ BENİ DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TESEKKÜRLER[/quote]eda 27-11-2013 16:15
[dolaylı tümleç:Dolaylı tümleç, yükleme sorulan "nereye?, nerede?, nereden?, kime?, kimde?, kimden?, neye?, nede?, neden?" sorularının cevabıdır.
Alıntı
 
 
-9 #20 fffffffmmm 27-11-2013 19:38
*Kasaba halkı meydanda toplanmıştı.(fiil)
Alıntı
 
 
-13 #21 cümlenin ögelerieda 03-12-2013 16:00
cümlenin ögeleri çok zor
Alıntı
 
 
-11 #22 mmmmeltem 03-12-2013 16:04
sınavda zorlandığım konu
cümlenin ögeleri
Alıntı
 
 
-8 #23 cümleselda galatasaray 07-12-2013 18:30
sen cok güzel bir kızın ögelerine ayrın
Alıntı
 
 
-6 #24 cümlenin öğelerimrvts 08-12-2013 18:59
ödevim vaaaaaaarrrrr yardıım
Alıntı
 
 
-15 #25 cümlenin öğelerimrvts 08-12-2013 19:01
en çook tümleçte zorlanıyyyyyyyy yyyyyyyommmmmmm mmmmmm
Alıntı
 
 
-10 #26 okul caliskanibermal 11-12-2013 20:08
Ben kendim bu konuyu çok seviyorum okulun birincisi benim ben çok çalışkanım:) hangi soruyu sorarsanız cevaplarim
Alıntı
 
 
-6 #27 özneömer ve sema 11-12-2013 20:11
Ayy evet bermal çok çalışkan ve okulun en güzeli o bence kimsenin yapamadığı soruları yaptı
Alıntı
 
 
-8 #28 yağızın sorusunun cevabıcevap 18-12-2013 15:48
Alıntılandı Yağız:
2. örnekte zarf tümleci hangisi? teşekkürler :)


*Bu gece her zaman dişini tırnağına takarak çalışır .
..Zarf tümleci....Zarf tümleci............zarf tümleci................yüklem
ne zaman çalışır? ne zaman çalışır ? nasıl çalışır?
Alıntı
 
 
-12 #29 yetersizyiqitcqn 25-12-2013 15:56
cümlelerin altında ögeleri belli olsaydı daha mükkemel olurdu :D :)
Alıntı
 
 
-14 #30 offffffffalicanemanetullah 30-12-2013 17:26
bu konu biraz sıkıcı ama kolay
Alıntı
 
 
+6 #31 EdatGözde gerişgen 05-03-2014 18:45
Edat ve tümleçde zorlanıyorum bu yüzden burdan bakıyorum fakat tek sorunum burdan da arkadaslarımda bakar diye şüpheleniyorum biraz daha örnek koysanız. Fena olma bence ama bu benim görüşüm yinede siz bunları yazıp uğraşıyoruz çok teşekkür ederiz tüm öğrenciler adına teşekkür ederim bu siteye milyonlarca kişi giriyo fakat 5,10 tanesi yorum atiyo bundanda pek hoşnut değilim örneklerin daha fazla olmasını ve yorumların daha fazla artmasını istiyorum bu siteyi seviyorum fakat iste degidigim gibi olsa site 10 numara 5 yıldız olucak fakat matematikde koysanız sevinirim bunu okuyan herkeze teşekkür ederim saygılarımla bu siteninin adminine.
Alıntı
 
 
+7 #32 özneesma nur 14-03-2014 16:22
ya uf burda neden tümleç - yüklem ve özne verilmemişşşşşş ş ya bu ne
bu konu kolay ammmmaa uf kafamı yoramam
Alıntı
 
 
+7 #33 Cevap: Cümlenin Ögelerini Bulmaali 14-03-2014 17:48
kargalar havaya boşaltılmış bir çuval canlı kömür elemeleri gibi karmakarışık geçiyorlar sükutu parçalayan sivri sesleriyle gaklıyormardı
Alıntı
 
 
+3 #34 BUNU LÜTFEN + YAPINAHMET 18-03-2014 19:34
CÜMELENİN ÖĞELERİNDE İLK YÜKLEM SONRA ÖZNE VE BELİRTİLİ NESNE FALAN VB. ŞEYLERLE OLUŞUR.
Alıntı
 
 
+4 #35 ansutobimemet büşra karaman 22-03-2014 16:11
kardelen karaman
Alıntı
 
 
+6 #36 cümlenin öğelerimerve 08-04-2014 17:05
yüklemi yapmayı unutmuşsunuz
Alıntı
 
 
+1 #37 özne tümleç yüklemsude deniz 17-04-2014 19:37
yüklem nerde arkadaslar?
Alıntı
 
 
+1 #38 yüklegamze 18-04-2014 19:06
yüklem genellikle en sonda olur canım
Alıntı
 
 
+1 #39 Pisssgsli62 06-05-2014 16:23
Alıntılandı okan:
CÜMLENİN ÖGELERİNİ BİLEN YARDIM ETSİN LÜTFEN ACİL

Alıntı
 
 
0 #40 yokyok 12-05-2014 19:44
Cümlenin Ögeleri

YÜKLEM :
Cümlede işi, hareketi, yargıyı, bildiren çekimli unsura denir.

Not :Bir cümle birden çok ögeden oluşabileceği gibi tek bir yüklemden de oluşabilir.

* Ertesi gün okula müfettişler gelmişti.(C)

* Düşünüyorum (C)

* Güzeldi. ( C )

Not:Yüklem genlikle cümlenin sonunda bulunur; ancak günlük konuşmalarda, atasözlerinde ve şiirde yüklemin yeri değişebilir.

*Gel çabuk buraya!

*Sakla samanı gelir zamanı .

*İstanbul u dinliyorum gözlerim kapalı

Not:Her sözcük ya da sözcük gurubundan yüklem yapılabilir.

*Gecenin yalnızlığında sadece seni düşünürüm (fiil)

*Kasaba halkı meydanda toplanmıştı.(fiil)

*Yaşadığımız günler tıpkı bir rüzgar gibiydi.(edat)

*Bu olayların suçlusu odur. (zamir)

*Sabah uyandığında gözleri ışıl ışıldı.(ikileme)

*Konuşmalarına ister istemez kulak misafiri oldum. (deyim)

*Çalışmak yaşamın bir parçasıdır.

*Odayı süsleyen şey rengarenk çiçeklerdir. (sıfat)

*Öğrenmenin bir yolu da okumaktır.

*Ali derslerinde çok başarılıydı.

2.ÖZNE
Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan veya yargının gerçekleşmesine araç olan unsura denir.

Not: Özneyi bulmak için yükleme kim, ne soruları sorulur Yüklemi isim olan cümlelerde ise olan kim, olan ne soruları sorulur.

*Seyirciler fotoğraf sergisini çok beğendi.

*Ailece bulmaca çözmeye meraklıdırlar.

*Güzel gözler tül ardından görünsün.

*Coşkun nehirler gibi ağlamak istiyorum.

*Ben bu yüzden yalnızlığa hasretim .

*Keskin bir rüzgar eser şimdi dağlardan.

*İhtiyar kadın gitmeme taraftar değildir.

Not: Yüklemi edilgen fiillerle kurulan cümlelerin gerçek öznesi yoktur.

*Yemekten sonra erkenden yatıldı.

*Okula kadar yüründü.

*Kahvaltıda çaylar içildi.

*Akşam geç saate kadar derse çalışıldı.

Üç çeşit özne vardır:

A.Gerçek Özne:

Yüklemin bildirdiği işi hareketi bizzat kendisi yapan öznedir. Cümlede iki şekilde gösterilir:

1)Acık Özne:

Cümle içinde açık bir şekilde gösterilir

*Yağmur çok şiddetli yağdı.

*Çocuk iki gündür hasta yatıyor.

*Gemi ufukta yavaş yavaş kayboluyordu.

*Geceleri bir ses uykumu böler.

2)Gizli özne:

Cümlede doğrudan yer verilmeyen ancak yüklem taşıdığı eklerden anlaşılan öznedir.

*Ertesi gün ona telefon ettim.

*Görmeyeli hemen de bizi unutmuşsun.

*Bu kıyı kasabasına her yaz gelirim.

*Kumsalda yürüyüş yapıyorlar.

NOT:Yüklemi isim olan cümlenin öznesi gerçektir.

*Siyah renkli araba satılıktır.

*Dün akşam pencereler kapalıydı.

B)Sözde Özne: Yüklemi edilgen çatılı cümlelerde,aslı nda nesne olan öge özne olarak kullanılır.

*Ağaçtaki meyveleri topladı.

*Ağaçtaki meyveler toplan.

*Öğrenciler bütün sınıfı temizledi.

*Bütün sınıf temizlendi.

*Hep bir ağızdan ilahiler okunuyor.

*Düğün için yemekler yapıldı

C)Örtülü Özne

Yüklemi edilen çatılı cümlelerde bazen “—ce, tarafından, nedeniyle,…”gib i sözcükler kullanılarak işi bizzat yapan varlığa da yer verilebilir.

*Yolcu otobüsleri belediyemizce hizmete açıldı.

*Yarışma halk tarafından çok beğenildi

*Kar nedeniyle yollar kapandı.

NOT: Her sözcük ya da sözcük grubu özne olabilir.

*Geçen gün evin duvarı yıkılmıştı.(isim tamlaması)

*Bahçesinde okyanuslar yetişiyordu.(isim)

*Derdini söylemeyen derman bulamaz.(sıfat fiil)

*Sana bakmak suya bakmaktır.(isim fiil)

*Okumak zihni dinlendirir.(isim fiil)

*Çoluk çocuk otobüse dolmuştu.(ekeylem)

*Yağmurlu havalar yarından sonra ülkeyi terk edecek(sıfat)

*Kimse seni benim kadar düşünmez(zamir)

3)NESNE
Öznenin yaptığı işten, hareketten etkilenen unsurdur

Uyarı : isim cümlelerinde yüklemi edilgen çatılı cümlelerde ve geçişsiz fiillerde nesne yoktur. Nesneler ek alıp almamasına göre ikiye ayrılır.

a)Belirtisiz Nesne

Yükleme ne sorusu sorularak bulunur. Belirtme durum eki (–i) almamış olup yalın haldedir.

b)Belirtili Nesne

Yükleme kimi, neyi, nereyi soruları sorularak bulunur.Belirtme durum eki olmuştur.

*Bu yörede kızlarımız kilim dokur.

*Yolun kenarına kocaman kütükleri yığmışlar.

*O köpeği mahallenin çocukları da arıyordu.

*Bu şehirde tüm sokaklar seni düşünür.

*Başımdaki gökleri bir deniz sanıyorum.

*Kadın kendine bir elbise almış.

*Ben aşkımla baharı getirdim

*Buram buram kekik kokar

*O buğulu gözlerinde parlak yıldızları seyrettim.

*Okulda sigara içmek yasaktır.

*Şafak gülleri ufukta bir bir soldu.

*Dün akşam burayı yakmışlar.

4.ZARF TÜMLECİ
Yer yön sebep miktar durum ve zaman bildirerek yüklemi açıklayan unsurdur. Zarf tümlecini bulmak için yükleme, nasıl, niçin, neden, ne kadar, ne zaman, kim tarafından ne tarafından, soruları sorulur.

*Dostluklar ömür boyu sürünce güzeldir.

*Bu gece her zaman dişini tırnağına takarak çalışır.

*Yüreğimdeki yara gittikçe büyüyor.

*Güneş her doğduğunda y l nızlık başına vurduğunda beni hatırla.

*Trabzonlara yaslanıp şarkı söylüyor bir kadın.

*Kırgın kırgın yüzüme bakma Rosa.

*Ipıssız bir gecede karşılaşmıştık seninle.

*Göçmen kuşlar güneye doğru göç ediyordu.

*Rusya’ya tonlarca fındık ihraç edildi.

*Sıcaktan tüm ekinler yanmıştı.

*Bu yıl yağmur yağmadığı için ürün de az oldu.

*Bu konser belediye tarafından düzenleniyor.

UYARI: Yön isimleri yalın halde zarf tümleci olurlar.Belirtme durum eki (-i) alırsa belirtilinesne, -e/-de/-den,hal ekini alırsa dolaylı tümleç olur.

* Hizmetçi,içeriy i iyice süpürsün.

n.

*Adam yavaşça içeri girdi.

*Bir süre sonra içeriden bir ses geldi.



5) DOLAYLI TÜMLEÇ
Yönelme,bulunma ve çıkma bildirerek cümlenin anlamını tamamlayan unsura denir.

NOT: Dolaylı tümleç olan öğe mutlaka –e/-de/-den hal eklerinden birini alır.

*Buluşma yerine hemen gelmiş.

*Senin kirpiklerinde bir damla oldu akşam.

*Ağlamayan çocuğa meme verilmez.

*Bir havuz kenarında yan yana oturmuşuz.

*Eskicinin sesi sokağın başından duyuluyordu.

*Askerler kuyunun ağzına birikmişti.

*Bu gazeteci yazılarında gerçeklerden hiç sapmaz.

*İhtiyar,bütün mirasını karısına bırakmıştı.

NOT: Dolaylı tümleci bulmak için yükleme;

“kime,kimde,kim den,nereye,nere de,nereden” sorusu sorulur.

UYARI: -e/-den hal eki “için” edatı görevinde kullanılıyorsa ya da sebep bildiriyorsa zarf tümleci kurar.

-de/-den hal ekleri zaman bildiren sözcüklerin üzerine gelirse zarf tümleci olur.

*Korkudan kızın dili tutulmuştu.

*Babasıyla kavga ettiğinden eve uğramıyor.

*Birazdan hava kararacak.

*Yaz akşamlarında yıldızları seyrederdik.

*Denize yüzmeye gidiyorum.

*Ailesine yürekten bağlıydı.

6)EDAT TÜMLECİ
Bazı edatlarla öbekleşerek cümleyi “amaç, araç, birliktelik, özgülük, karşılaştırma,… ” gibi anlamlarla açıklayan unsurdur.

*Çalışmak için yurt dışına gitmiş.(amaç)

e.t.

*Kadın oğlunu bulabilmek için gazeteye ilan vermiş.(amaç) e.t.

*Bu tatlıyı senin için ayırdım.(aitlik,özgülük )

e.t.

*Yağmur yağdığı için baraj taşmış.(z.t.,sebep)

*Yaralıyı hastaneye ambulansla götürmüşler.(araç)

*Bu yaz Bodrum’a ailesiyle gidecek.(birliktelik)

*Adam öfkeyle yüzüme baktı.(z.t. durum)

*Ali,arkadaşlar ına göre derse daha çok çalışıyor.(karşılaştırma)

*Bana göre bu iş olmaz.(görüş)

*Direğe karşı on adım yürüdü.(z.t. yön)

*Sen bile doğum günümü kutlamadın.

e.t.

NOT: “İçin” edatı kendinden önceki sözcükle birlikte neden-sonuç ilgisi kurarsa zarf tümleci,

“ile” edatı durum ilgisi kurarsa zarf tümleci,

“karşı” edatı yön ilgisi kurarsa zarf tümleci olur.

CÜMLEDE VURGU
Türkçede cümle vurgusu yüklem üzerindedir. Bu nedenle hangi öğe daha çok vurgulanmak isteniyorsa yükleme yaklaştırılır.

*Arkadaşları onu kapıda bekliyormuş.(D.T.)

*Arkadaşları kapıda onu bekliyormuş.(Nesne)

*Kapıda onu arkadaşları bekliyormuş.(Özne)

UYARI: Cümlede “mi” soru edatı varsa bu edattan önce gelen öğe vurgulanmıştır.

*Bu akşam siz İstanbul’a mı gideceksiniz? (d.t.)

*Bu akşam siz mi İstanbul’a gideceksiniz? (ö.)

*Bu akşam mı siz İstanbul’a gideceksiniz? (z.t.)

*Bu akşam siz İstanbul’a gidecek misiniz?(y.)

NOT: Cümlede soru sözcükleri varsa soruya verilecek cevap olan öğe vurgulanmıştır.

*Masamdaki kalemleri kim almış?

—Ayşe.(Özne)

*Bu saatte nereden geliyorsun?

—Okuldan.(Dolaylı tümleç)

*Bahçeden ne kopardın?

—Elma.(Nesne)

CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER
1) Hiçbir öğe sözcük sayısıyla sınırlı değildir.Bir öğe,bir tek sözcükten oluşabildiği gibi birden çok sözcükten de oluşabilir.

*Bu yüzyılın en acı olaylarını yaşamış ve dile getirmiş

b.li. n.

olan Dadaloğlu’nu değişik bir bakış açısıyla incelemeliyiz.

z.t y



*O , dün, bize, babasıyla geldi.

Ö. Z.T. D.T. E.T. Y.

2) Cümlede özne,nesne,dola ylı tümleç ve zarf tümleci açıklayıcısıyla birlikte kullanılabilir.

*Bir yıl kalacağım bu ili Siirt’i, çok özleyeceğim.

B.li n. Açıklycı.

*Annesini, o çok sevdiği çileli kadını,elleriyl e toprağa verdi.

B’li n. Açıklayıcısı

*Çocuk;sevinçle ,etekleri zil çalarak,telefon a koştu.

Z.T. Açıklayıcısı

*Teyzem, Adana’da olan,buraya gelecekmiş.

ö. Açıklayıcısı

3)Bir cümlede birden fazla özne,dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ortak bir yükleme bağlanabilir.

*Annesini,babas ını,akrabaların ı ve bütün arkadaşlarını görmek istiyordu.

*Evde,okulda,si tede,her yerde aynı konu konuşuluyordu.

4) Öğelere ayırmada tamlamalar, deyimler ve bileşik fiiller bölünmez.

*Bahçenin,birka ç yıl önce yapılan duvarı yükseltilecekmi ş.

s.ö. (Özne,belirtili isim tam.) y.

*O her zaman ince eleyip sık dokur (yüklem,deyimde n oluşmuş)

y.

*Yaşlılara, yardım edelim.(Yüklem,birleşi k.fiil.oluşmuş)

y.

*Olay anlatımına dayanan eserler beğeniyle okunur.

s.ö.(sıfat tamlamasından oluşmuş)

5)Hitaplar,ünle mler ve bağlaçlar;öğe dışı sözcüklerdir. (Bağımsız tümleçlerdir)

*Arkadaşlar, beni dinler misiniz?

ö.dışı

*Geleceğiz; fakat çok kalmayacağız.

ö.dışı

*Eyvah,çocuk düştü.

ö.dışı

6) Şiir dizeleri ya da devrik söyleyişler,kur allı cümle biçimine çevrilirse daha kolay bulunur.

*Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet,

*Hürriyet, hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.

ö. y.

7)Soru cümleleri değişik öğeleri buldurmayı amaçlayabilir. Sorulara verilecek cevaplar hangi öğeyi oluşturuyorsa, soru cümlesi o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

*–Kimi seviyorsun?

–Seni (Seni seviyorum) (Soru nesneyi buldurmaya yönelik.)

*-Kim yapmış?

-Babam (Babam yapmış) (Soru özneyi buldurmaya yönelik)

*-Nereye gidiyorsun?

-Okula (Okula gidiyorum) (Soru d.t.’yi buldurmaya yönelik)

*-Ne zaman geldin?

-Dün (Dün geldim) (Soru z.t.’yi buldurmaya yönelik)

*-Kırılan neydi?

-Bardaktı (Kırılan bardaktı) (Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

8) “-mi” edatıyla oluşturulan soru cümlelerinde “-mi” hangi öğeden sonra gelmişse soru o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

* Bugün bize gelecek misin?(Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

* Bugün bize mi geleceksin?(Soru D.T.’yi buldurmaya yönelik)

* Bugün mü bize geleceksin?(Soru Z.T.’yi buldurmaya yönelik)

* Sen mi bugün bize geleceksin?(Soru özneyi buldurmaya yönelik)

* Seni mi çağırmış?(Soru B.Lİ N.’yi buldurmaya yönelik)

9)Bir cümlede vurgulanan öğe, yüklemden hemen önce gelen öğedir.

* Çocuklar,sevgiy le beslenir.(Edat tümleci vurgulu)

e.t.

*Cömert olmadan önce doğru olmayı bil.(B.li n. vurgulu)

*Kitabım sende kalmış.(D.t. vurgulu)

SORU: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru,özneyi buldurmaya yöneliktir?

A) Beni mi aradılar?

B) Aşağı mı ineceğiz?

C) Dün mü geldiniz?

D) Yağmur mu yağıyordu?

E) Çok mu yoruldun?

SORU: “Sabah olunca,güneşin ilk ışıkları dağların doruklarını aydınlattı.”

Aşağıdakilerden hangisi,öğeleri ve öğelerinin sıralanışı bakımından bu cümleye benzemektedir?

A) Zaman,onun için çok önemlidir.

B) Kardeşinin yerinde şimdi o çalışıyor.

C) Evde yalnız kalınca müzik dinler.

D) Babasının arkasından o da işe gitti.

E) İki saat sonra su,depoyu doldurur.
Alıntı
 
 
+1 #41 yüklemabdullah papur 10-11-2014 19:45
Altlarınıçizere k gösterirseniz daha iyi anlayabiliriz.
Alıntı
 

Bu Konuya Yorum Yapabilirsiniz






Edebiyat - Dil Bilgisi kategorisinde bulunan Cümlenin Öğeleri - CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER başlıklı yazı cümlede vurgu , cümlenin ögeleri örnekler , cümlenin öğeleri , cümlenin öğeleri örnek , dolaylı tumlec , cümlenin öğeleri ile ilgili örnekler , edat cümleleri , cümlenin öğeleri örnek cümleler , zarf tümleci , dil bilgisi cümlenin öğeleri , cümlenin öğeleri nesne örnekleri , cümlenin ögeleri örnekleri , edat tümleci konuları hakkında bilgi içermektedir.