Türkçe Bilgi , Ansiklopedi, Sözlük

Cümlenin Öğeleri - CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

Makale Sayfaları
Cümlenin Öğeleri
Cümlenin Öğesi: Özne
Cümlenin Öğesi: Nesne
Cümlenin Öğesi: Zarf Tümleci
Cümle Öğesi: Dolaylı Tümleç
Cümlenin Öğesi: Edat Tümleci
Cümlede Vurgu
CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER

1) Hiçbir öğe sözcük sayısıyla sınırlı değildir.Bir öğe,bir tek sözcükten oluşabildiği gibi birden çok sözcükten de oluşabilir.


*Bu yüzyılın en acı olaylarını yaşamış ve dile getirmiş

b.li. n.

olan Dadaloğlu'nu değişik bir bakış açısıyla incelemeliyiz.

z.t y

*O , dün, bize, babasıyla geldi.

Ö. Z.T. D.T. E.T. Y.

2) Cümlede özne,nesne,dolaylı tümleç ve zarf tümleci açıklayıcısıyla birlikte kullanılabilir.

*Bir yıl kalacağım bu ili Siirt'i, çok özleyeceğim.

B.li n. Açıklycı.

*Annesini, o çok sevdiği çileli kadını,elleriyle toprağa

B'li n. Açıklayıcısı

verdi.

*Çocuk;sevinçle,etekleri zil çalarak,telefona koştu.

Z.T. Açıklayıcısı

*Teyzem, Adana'da olan,buraya gelecekmiş.

ö. Açıklayıcısı

3) Bir cümlede birden fazla özne,dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ortak bir yükleme bağlanabilir.


*Annesini,babasını,akrabalarını ve bütün arkadaşlarını görmek istiyordu.

*Evde,okulda,sitede,her yerde aynı konu konuşuluyordu.

4)Öğelere ayırmada tamlamalar, deyimler ve bileşik fiiller bölünmez.

*Bahçenin,birkaç yıl önce yapılan duvarı

s.ö. (Özne,belirtili isim tam.)

yükseltilecekmiş.

. y.

*O her zaman ince eleyip sık dok (yüklem,deyimden oluşmuş)

y.

*Yaşlılara, yardım edelim.(Yüklem,birleşik.fiil.oluşmuş)

y.

*Olay anlatımına dayanan eserler beğeniyle okunur.

s.ö.(sıfat tamlamasından oluşmuş)

5)Hitaplar,ünlemler ve bağlaçlar;öğe dışı sözcüklerdir. (Bağımsız tümleçlerdir)

*Arkadaşlar, beni dinler misiniz?

ö.dışı

*Geleceğiz; fakat çok kalmayacağız.

ö.dışı

*Eyvah,çocuk düştü.

ö.dışı

6)Şiir dizeleri ya da devrik söyleyişler,kurallı cümle biçimine çevrilirse daha kolay bulunur.

*Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet,

*Hürriyet, hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.

ö. y.

7) Soru cümleleri değişik öğeleri buldurmayı amaçlayabilir. Sorulara verilecek cevaplar hangi öğeyi oluşturuyorsa, soru cümlesi o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

*--Kimi seviyorsun?

--Seni (Seni seviyorum) (Soru nesneyi buldurmaya

yönelik.)

*-Kim yapmış?

-Babam (Babam yapmış) (Soru özneyi buldurmaya yönelik)

*-Nereye gidiyorsun?

-Okula (Okula gidiyorum) (Soru d.t.'yi buldurmaya yönelik)

*-Ne zaman geldin?

-Dün (Dün geldim) (Soru z.t.'yi buldurmaya yönelik)

*-Kırılan neydi?

-Bardaktı (Kırılan bardaktı) (Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

8) “-mi” edatıyla oluşturulan soru cümlelerinde “-mi” hangi öğeden sonra gelmişse soru o öğeyi buldurmaya yöneliktir.


* Bugün bize gelecek misin?(Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

* Bugün bize mi geleceksin?(Soru D.T.'yi buldurmaya yönelik)

* Bugün mü bize geleceksin?(Soru Z.T.'yi buldurmaya yönelik)

* Sen mi bugün bize geleceksin?(Soru özneyi

buldurmaya yönelik)

* Seni mi çağırmış?(Soru B.Lİ N.'yi buldurmaya yönelik)

9) Bir cümlede vurgulanan öğe, yüklemden hemen önce gelen öğedir.

* Çocuklar,sevgiyle beslenir.(Edat tümleci vurgulu)

e.t.

*Cömert olmadan önce doğru olmayı bil.(B.li n. vurgulu)

*Kitabım sende kalmış.(D.t. vurgulu)
<< Önceki - Sonraki Sayfa >>

41 Yorum - Senin Görüşün Nedir?

  1. #1 Yağız
    -
    03-04-2011 17:32:32 -21

    2. örnekte zarf tümleci hangisi? teşekkürler :)

  2. #2 3. YÜKLEM NEDİR
    -
    MERVE
    -
    30-04-2013 12:26:11 -23

    YÜKLEM MESALA BUGÜN AYSE GELCEKMİS

  3. #3 4. GİZLİ ÖZNE NEDİR
    -
    MERVE
    -
    30-04-2013 12:28:16 -37

    ERTESİ GÜN ONA TELEFON ETTİM BU BİR GİZLİ ÖZNDEİR

  4. #4 5.ÖRÜNTÜLÜ ÖZNE
    -
    MELİSA
    -
    30-04-2013 12:31:03 -25

    KİMSE SENİ BENİM KADAR DÜSÜNEMEZ ( ZAMİR)

  5. #5 SERT ÜNSÜZLER VE YUMUSAK ÜNSÜZLER
    -
    GONCAGÜL
    -
    30-04-2013 12:39:22 -23

    SERT ÜNSÜZLER; ÇE FE TE GE SE KE PE ŞE SİMDİ YUMUSAK ÜNSÜZLERE GECECEĞİZ YUMUSAK ÜNSÜZLER;BE CE DE GE İSTE HEPSİ BENİ DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TESEKKÜRLER

  6. #6 gizli özne
    -
    mert
    -
    07-05-2013 16:25:13 -23

    denizde bol bol yüzdük bu bir gizli özne

  7. #7 beeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeen
    -
    kübra kargın
    -
    19-09-2013 18:06:50 -45

    :D :D :D :D "zamir" bu bir zamirdir

  8. #8 cümlenin öğeleri
    -
    zeliha karakaya
    -
    30-10-2013 20:10:33 -23

    cümlenin ögeleri kolay bir konu

  9. #9 zarf tümleci
    -
    sevgül
    -
    09-11-2013 21:20:30 -25

    ben bu konudaki nereye ile dolaylı tümleçteki nereye yi karıştırıyorum

  10. #10 Belirtisiz nesne
    -
    Oğuzhan
    -
    11-11-2013 19:57:15 -14

    lütfen kitapları okuyunuz. (kitapları Belirtisiz nesne) (okuyunuz yüklem)

  11. #11 tümleç
    -
    esra
    -
    14-11-2013 12:33:14 -25

    tümleçlerin ve öznenin yüklemleri nerde?????????????????????????

  12. #12 CÜMLENİN ÖGELERİ
    -
    TUANA
    -
    16-11-2013 13:42:57 -3

    CÜMLENİN ÖGELERİNİ BİLEN YARDIM ETSİN LÜTFEN ACİL

  13. #13 belirtili nesne
    -
    hilal
    -
    16-11-2013 23:50:52 -17

    ya altlarını çizseniz. hangisinin belirtili nesne olduğunu anlayamadım da :/

  14. #14 Soru
    -
    Fırat
    -
    18-11-2013 21:44:25 -18

    Arkadaşlar ben hep nesne ve özneyi karıstırıyorum çünkü:sorulan sorular aynı bunu ayırmam için napabilirim? yardım edebilir misiniz?



    İyi Günler...

  15. #15 soru
    -
    okan
    -
    20-11-2013 18:06:57 -15

    CÜMLENİN ÖGELERİNİ BİLEN YARDIM ETSİN LÜTFEN ACİL

  16. #16 Güzel
    -
    Zeynep
    -
    20-11-2013 21:46:27 -22

    Cümleleri kuranlardan Allah razı olsun asfhjsad

  17. #17 yardım eder misiniz?
    -
    Bahar
    -
    21-11-2013 19:44:49 -21

    Acaba 9.sınıflar dil ve anlatım dersi için cümlede vurgu ve tonlamayı yazar mısınız ? ayrıca Türkçe'nin ses özellikleri ilgili bir yazı yazabilir misiniz ?

  18. #18 dolaylı tümleç
    -
    eda
    -
    27-11-2013 16:09:56 -16

    ben bu konudaki nereye ile dolaylı tümleçteki nereye yi karıştırıyorum

  19. #19 MUSAK ÜNSÜZLER;BE CE DE GE İSTE HEPSİ BENİ DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TESEKKÜRLER[/quote]
    -
    eda
    -
    27-11-2013 16:15:08 -15

    [dolaylı tümleç:Dolaylı tümleç, yükleme sorulan "nereye?, nerede?, nereden?, kime?, kimde?, kimden?, neye?, nede?, neden?" sorularının cevabıdır.

  20. #20 fffffff
    -
    mmm
    -
    27-11-2013 19:38:46 -11

    *Kasaba halkı meydanda toplanmıştı.(fiil)

  21. #21 cümlenin ögeleri
    -
    eda
    -
    03-12-2013 16:00:40 -15

    cümlenin ögeleri çok zor

  22. #22 mmm
    -
    meltem
    -
    03-12-2013 16:04:28 -13

    sınavda zorlandığım konu
    cümlenin ögeleri

  23. #23 cümle
    -
    selda galatasaray
    -
    07-12-2013 18:30:09 -10

    sen cok güzel bir kızın ögelerine ayrın

  24. #24 cümlenin öğeleri
    -
    mrvts
    -
    08-12-2013 18:59:46 -6

    ödevim vaaaaaaarrrrr yardıım

  25. #25 cümlenin öğeleri
    -
    mrvts
    -
    08-12-2013 19:01:16 -16

    en çook tümleçte zorlanıyyyyyyyyyyyyyyyommmmmmmmmmmmm

  26. #26 okul caliskani
    -
    bermal
    -
    11-12-2013 20:08:48 -11

    Ben kendim bu konuyu çok seviyorum okulun birincisi benim ben çok çalışkanım:) hangi soruyu sorarsanız cevaplarim

  27. #27 özne
    -
    ömer ve sema
    -
    11-12-2013 20:11:15 -6

    Ayy evet bermal çok çalışkan ve okulun en güzeli o bence kimsenin yapamadığı soruları yaptı

  28. #28 yağızın sorusunun cevabı
    -
    cevap
    -
    18-12-2013 15:48:04 -9

    [quote name="Yağız"]2. örnekte zarf tümleci hangisi? teşekkürler :)[/quote]

    *[u]Bu gece[/u] [u]her zaman[/u] [u]dişini tırnağına takarak[/u] [u]çalışır[/u] .
    [b]..Zarf tümleci....Zarf tümleci............zarf tümleci................yüklem[/b]
    [i]ne zaman çalışır? ne zaman çalışır ? nasıl çalışır?[/i]

  29. #29 yetersiz
    -
    yiqitcqn
    -
    25-12-2013 15:56:04 -14

    cümlelerin altında ögeleri belli olsaydı daha mükkemel olurdu :D :)

  30. #30 offffffff
    -
    alicanemanetullah
    -
    30-12-2013 17:26:41 -15

    bu konu biraz sıkıcı ama kolay

  31. #31 Edat
    -
    Gözde gerişgen
    -
    05-03-2014 18:45:44 +5

    Edat ve tümleçde zorlanıyorum bu yüzden burdan bakıyorum fakat tek sorunum burdan da arkadaslarımda bakar diye şüpheleniyorum biraz daha örnek koysanız. Fena olma bence ama bu benim görüşüm yinede siz bunları yazıp uğraşıyoruz çok teşekkür ederiz tüm öğrenciler adına teşekkür ederim bu siteye milyonlarca kişi giriyo fakat 5,10 tanesi yorum atiyo bundanda pek hoşnut değilim örneklerin daha fazla olmasını ve yorumların daha fazla artmasını istiyorum bu siteyi seviyorum fakat iste degidigim gibi olsa site 10 numara 5 yıldız olucak fakat matematikde koysanız sevinirim bunu okuyan herkeze teşekkür ederim saygılarımla bu siteninin adminine.

  32. #32 özne
    -
    esma nur
    -
    14-03-2014 16:22:46 +6

    ya uf burda neden tümleç - yüklem ve özne verilmemişşşşşşş ya bu ne
    bu konu kolay ammmmaa uf kafamı yoramam

  33. #33 Cevap: Cümlenin Ögelerini Bulma
    -
    ali
    -
    14-03-2014 17:48:03 +6

    kargalar havaya boşaltılmış bir çuval canlı kömür elemeleri gibi karmakarışık geçiyorlar sükutu parçalayan sivri sesleriyle gaklıyormardı

  34. #34 BUNU LÜTFEN + YAPIN
    -
    AHMET
    -
    18-03-2014 19:34:10 +2

    CÜMELENİN ÖĞELERİNDE İLK YÜKLEM SONRA ÖZNE VE BELİRTİLİ NESNE FALAN VB. ŞEYLERLE OLUŞUR.

  35. #35 ansutobi
    -
    memet büşra karaman
    -
    22-03-2014 16:11:43 +3

    [img]kardelen karaman[/img]

  36. #36 cümlenin öğeleri
    -
    merve
    -
    08-04-2014 18:05:09 +5

    yüklemi yapmayı unutmuşsunuz

  37. #37 özne tümleç yüklem
    -
    sude deniz
    -
    17-04-2014 20:37:00 +1

    yüklem nerde arkadaslar?

  38. #38 yükle
    -
    gamze
    -
    18-04-2014 20:06:50 +1

    yüklem genellikle en sonda olur canım

  39. #39 Pisss
    -
    gsli62
    -
    06-05-2014 17:23:23 0

    [quote name="okan"]CÜMLENİN ÖGELERİNİ BİLEN YARDIM ETSİN LÜTFEN ACİL[/quote]
    [img]☺[/img]

  40. #40 yok
    -
    yok
    -
    12-05-2014 20:44:39 -1

    Cümlenin Ögeleri

    YÜKLEM :
    Cümlede işi, hareketi, yargıyı, bildiren çekimli unsura denir.

    Not :Bir cümle birden çok ögeden oluşabileceği gibi tek bir yüklemden de oluşabilir.

    * Ertesi gün okula müfettişler gelmişti.(C)

    * Düşünüyorum (C)

    * Güzeldi. ( C )

    Not:Yüklem genlikle cümlenin sonunda bulunur; ancak günlük konuşmalarda, atasözlerinde ve şiirde yüklemin yeri değişebilir.

    *Gel çabuk buraya!

    *Sakla samanı gelir zamanı .

    *İstanbul u dinliyorum gözlerim kapalı

    Not:Her sözcük ya da sözcük gurubundan yüklem yapılabilir.

    *Gecenin yalnızlığında sadece seni düşünürüm (fiil)

    *Kasaba halkı meydanda toplanmıştı.(fiil)

    *Yaşadığımız günler tıpkı bir rüzgar gibiydi.(edat)

    *Bu olayların suçlusu odur. (zamir)

    *Sabah uyandığında gözleri ışıl ışıldı.(ikileme)

    *Konuşmalarına ister istemez kulak misafiri oldum. (deyim)

    *Çalışmak yaşamın bir parçasıdır.

    *Odayı süsleyen şey rengarenk çiçeklerdir. (sıfat)

    *Öğrenmenin bir yolu da okumaktır.

    *Ali derslerinde çok başarılıydı.

    2.ÖZNE
    Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan veya yargının gerçekleşmesine araç olan unsura denir.

    Not: Özneyi bulmak için yükleme kim, ne soruları sorulur Yüklemi isim olan cümlelerde ise olan kim, olan ne soruları sorulur.

    *Seyirciler fotoğraf sergisini çok beğendi.

    *Ailece bulmaca çözmeye meraklıdırlar.

    *Güzel gözler tül ardından görünsün.

    *Coşkun nehirler gibi ağlamak istiyorum.

    *Ben bu yüzden yalnızlığa hasretim .

    *Keskin bir rüzgar eser şimdi dağlardan.

    *İhtiyar kadın gitmeme taraftar değildir.

    Not: Yüklemi edilgen fiillerle kurulan cümlelerin gerçek öznesi yoktur.

    *Yemekten sonra erkenden yatıldı.

    *Okula kadar yüründü.

    *Kahvaltıda çaylar içildi.

    *Akşam geç saate kadar derse çalışıldı.

    Üç çeşit özne vardır:

    A.Gerçek Özne:

    Yüklemin bildirdiği işi hareketi bizzat kendisi yapan öznedir. Cümlede iki şekilde gösterilir:

    1)Acık Özne:

    Cümle içinde açık bir şekilde gösterilir

    *Yağmur çok şiddetli yağdı.

    *Çocuk iki gündür hasta yatıyor.

    *Gemi ufukta yavaş yavaş kayboluyordu.

    *Geceleri bir ses uykumu böler.

    2)Gizli özne:

    Cümlede doğrudan yer verilmeyen ancak yüklem taşıdığı eklerden anlaşılan öznedir.

    *Ertesi gün ona telefon ettim.

    *Görmeyeli hemen de bizi unutmuşsun.

    *Bu kıyı kasabasına her yaz gelirim.

    *Kumsalda yürüyüş yapıyorlar.

    NOT:Yüklemi isim olan cümlenin öznesi gerçektir.

    *Siyah renkli araba satılıktır.

    *Dün akşam pencereler kapalıydı.

    B)Sözde Özne: Yüklemi edilgen çatılı cümlelerde,aslında nesne olan öge özne olarak kullanılır.

    *Ağaçtaki meyveleri topladı.

    *Ağaçtaki meyveler toplan.

    *Öğrenciler bütün sınıfı temizledi.

    *Bütün sınıf temizlendi.

    *Hep bir ağızdan ilahiler okunuyor.

    *Düğün için yemekler yapıldı

    C)Örtülü Özne

    Yüklemi edilen çatılı cümlelerde bazen “—ce, tarafından, nedeniyle,…”gibi sözcükler kullanılarak işi bizzat yapan varlığa da yer verilebilir.

    *Yolcu otobüsleri belediyemizce hizmete açıldı.

    *Yarışma halk tarafından çok beğenildi

    *Kar nedeniyle yollar kapandı.

    NOT: Her sözcük ya da sözcük grubu özne olabilir.

    *Geçen gün evin duvarı yıkılmıştı.(isim tamlaması)

    *Bahçesinde okyanuslar yetişiyordu.(isim)

    *Derdini söylemeyen derman bulamaz.(sıfat fiil)

    *Sana bakmak suya bakmaktır.(isim fiil)

    *Okumak zihni dinlendirir.(isim fiil)

    *Çoluk çocuk otobüse dolmuştu.(ekeylem)

    *Yağmurlu havalar yarından sonra ülkeyi terk edecek(sıfat)

    *Kimse seni benim kadar düşünmez(zamir)

    3)NESNE
    Öznenin yaptığı işten, hareketten etkilenen unsurdur

    Uyarı : isim cümlelerinde yüklemi edilgen çatılı cümlelerde ve geçişsiz fiillerde nesne yoktur. Nesneler ek alıp almamasına göre ikiye ayrılır.

    a)Belirtisiz Nesne

    Yükleme ne sorusu sorularak bulunur. Belirtme durum eki (–i) almamış olup yalın haldedir.

    b)Belirtili Nesne

    Yükleme kimi, neyi, nereyi soruları sorularak bulunur.Belirtme durum eki olmuştur.

    *Bu yörede kızlarımız kilim dokur.

    *Yolun kenarına kocaman kütükleri yığmışlar.

    *O köpeği mahallenin çocukları da arıyordu.

    *Bu şehirde tüm sokaklar seni düşünür.

    *Başımdaki gökleri bir deniz sanıyorum.

    *Kadın kendine bir elbise almış.

    *Ben aşkımla baharı getirdim

    *Buram buram kekik kokar

    *O buğulu gözlerinde parlak yıldızları seyrettim.

    *Okulda sigara içmek yasaktır.

    *Şafak gülleri ufukta bir bir soldu.

    *Dün akşam burayı yakmışlar.

    4.ZARF TÜMLECİ
    Yer yön sebep miktar durum ve zaman bildirerek yüklemi açıklayan unsurdur. Zarf tümlecini bulmak için yükleme, nasıl, niçin, neden, ne kadar, ne zaman, kim tarafından ne tarafından, soruları sorulur.

    *Dostluklar ömür boyu sürünce güzeldir.

    *Bu gece her zaman dişini tırnağına takarak çalışır.

    *Yüreğimdeki yara gittikçe büyüyor.

    *Güneş her doğduğunda y l nızlık başına vurduğunda beni hatırla.

    *Trabzonlara yaslanıp şarkı söylüyor bir kadın.

    *Kırgın kırgın yüzüme bakma Rosa.

    *Ipıssız bir gecede karşılaşmıştık seninle.

    *Göçmen kuşlar güneye doğru göç ediyordu.

    *Rusya’ya tonlarca fındık ihraç edildi.

    *Sıcaktan tüm ekinler yanmıştı.

    *Bu yıl yağmur yağmadığı için ürün de az oldu.

    *Bu konser belediye tarafından düzenleniyor.

    UYARI: Yön isimleri yalın halde zarf tümleci olurlar.Belirtme durum eki (-i) alırsa belirtilinesne,-e/-de/-den,hal ekini alırsa dolaylı tümleç olur.

    * Hizmetçi,içeriyi iyice süpürsün.

    n.

    *Adam yavaşça içeri girdi.

    *Bir süre sonra içeriden bir ses geldi.



    5) DOLAYLI TÜMLEÇ
    Yönelme,bulunma ve çıkma bildirerek cümlenin anlamını tamamlayan unsura denir.

    NOT: Dolaylı tümleç olan öğe mutlaka –e/-de/-den hal eklerinden birini alır.

    *Buluşma yerine hemen gelmiş.

    *Senin kirpiklerinde bir damla oldu akşam.

    *Ağlamayan çocuğa meme verilmez.

    *Bir havuz kenarında yan yana oturmuşuz.

    *Eskicinin sesi sokağın başından duyuluyordu.

    *Askerler kuyunun ağzına birikmişti.

    *Bu gazeteci yazılarında gerçeklerden hiç sapmaz.

    *İhtiyar,bütün mirasını karısına bırakmıştı.

    NOT: Dolaylı tümleci bulmak için yükleme;

    “kime,kimde,kimden,nereye,nerede,nereden” sorusu sorulur.

    UYARI: -e/-den hal eki “için” edatı görevinde kullanılıyorsa ya da sebep bildiriyorsa zarf tümleci kurar.

    -de/-den hal ekleri zaman bildiren sözcüklerin üzerine gelirse zarf tümleci olur.

    *Korkudan kızın dili tutulmuştu.

    *Babasıyla kavga ettiğinden eve uğramıyor.

    *Birazdan hava kararacak.

    *Yaz akşamlarında yıldızları seyrederdik.

    *Denize yüzmeye gidiyorum.

    *Ailesine yürekten bağlıydı.

    6)EDAT TÜMLECİ
    Bazı edatlarla öbekleşerek cümleyi “amaç, araç, birliktelik, özgülük, karşılaştırma,…” gibi anlamlarla açıklayan unsurdur.

    *Çalışmak için yurt dışına gitmiş.(amaç)

    e.t.

    *Kadın oğlunu bulabilmek için gazeteye ilan vermiş.(amaç) e.t.

    *Bu tatlıyı senin için ayırdım.(aitlik,özgülük)

    e.t.

    *Yağmur yağdığı için baraj taşmış.(z.t.,sebep)

    *Yaralıyı hastaneye ambulansla götürmüşler.(araç)

    *Bu yaz Bodrum’a ailesiyle gidecek.(birliktelik)

    *Adam öfkeyle yüzüme baktı.(z.t. durum)

    *Ali,arkadaşlarına göre derse daha çok çalışıyor.(karşılaştırma)

    *Bana göre bu iş olmaz.(görüş)

    *Direğe karşı on adım yürüdü.(z.t. yön)

    *Sen bile doğum günümü kutlamadın.

    e.t.

    NOT: “İçin” edatı kendinden önceki sözcükle birlikte neden-sonuç ilgisi kurarsa zarf tümleci,

    “ile” edatı durum ilgisi kurarsa zarf tümleci,

    “karşı” edatı yön ilgisi kurarsa zarf tümleci olur.

    CÜMLEDE VURGU
    Türkçede cümle vurgusu yüklem üzerindedir. Bu nedenle hangi öğe daha çok vurgulanmak isteniyorsa yükleme yaklaştırılır.

    *Arkadaşları onu kapıda bekliyormuş.(D.T.)

    *Arkadaşları kapıda onu bekliyormuş.(Nesne)

    *Kapıda onu arkadaşları bekliyormuş.(Özne)

    UYARI: Cümlede “mi” soru edatı varsa bu edattan önce gelen öğe vurgulanmıştır.

    *Bu akşam siz İstanbul’a mı gideceksiniz? (d.t.)

    *Bu akşam siz mi İstanbul’a gideceksiniz? (ö.)

    *Bu akşam mı siz İstanbul’a gideceksiniz? (z.t.)

    *Bu akşam siz İstanbul’a gidecek misiniz?(y.)

    NOT: Cümlede soru sözcükleri varsa soruya verilecek cevap olan öğe vurgulanmıştır.

    *Masamdaki kalemleri kim almış?

    —Ayşe.(Özne)

    *Bu saatte nereden geliyorsun?

    —Okuldan.(Dolaylı tümleç)

    *Bahçeden ne kopardın?

    —Elma.(Nesne)

    CÜMLENİN ÖĞELERİYLE İLGİLİ GENEL ÖZELLİKLER
    1) Hiçbir öğe sözcük sayısıyla sınırlı değildir.Bir öğe,bir tek sözcükten oluşabildiği gibi birden çok sözcükten de oluşabilir.

    *Bu yüzyılın en acı olaylarını yaşamış ve dile getirmiş

    b.li. n.

    olan Dadaloğlu’nu değişik bir bakış açısıyla incelemeliyiz.

    z.t y



    *O , dün, bize, babasıyla geldi.

    Ö. Z.T. D.T. E.T. Y.

    2) Cümlede özne,nesne,dolaylı tümleç ve zarf tümleci açıklayıcısıyla birlikte kullanılabilir.

    *Bir yıl kalacağım bu ili Siirt’i, çok özleyeceğim.

    B.li n. Açıklycı.

    *Annesini, o çok sevdiği çileli kadını,elleriyle toprağa verdi.

    B’li n. Açıklayıcısı

    *Çocuk;sevinçle,etekleri zil çalarak,telefona koştu.

    Z.T. Açıklayıcısı

    *Teyzem, Adana’da olan,buraya gelecekmiş.

    ö. Açıklayıcısı

    3)Bir cümlede birden fazla özne,dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci ortak bir yükleme bağlanabilir.

    *Annesini,babasını,akrabalarını ve bütün arkadaşlarını görmek istiyordu.

    *Evde,okulda,sitede,her yerde aynı konu konuşuluyordu.

    4) Öğelere ayırmada tamlamalar, deyimler ve bileşik fiiller bölünmez.

    *Bahçenin,birkaç yıl önce yapılan duvarı yükseltilecekmiş.

    s.ö. (Özne,belirtili isim tam.) y.

    *O her zaman ince eleyip sık dokur (yüklem,deyimden oluşmuş)

    y.

    *Yaşlılara, yardım edelim.(Yüklem,birleşik.fiil.oluşmuş)

    y.

    *Olay anlatımına dayanan eserler beğeniyle okunur.

    s.ö.(sıfat tamlamasından oluşmuş)

    5)Hitaplar,ünlemler ve bağlaçlar;öğe dışı sözcüklerdir. (Bağımsız tümleçlerdir)

    *Arkadaşlar, beni dinler misiniz?

    ö.dışı

    *Geleceğiz; fakat çok kalmayacağız.

    ö.dışı

    *Eyvah,çocuk düştü.

    ö.dışı

    6) Şiir dizeleri ya da devrik söyleyişler,kurallı cümle biçimine çevrilirse daha kolay bulunur.

    *Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet,

    *Hürriyet, hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.

    ö. y.

    7)Soru cümleleri değişik öğeleri buldurmayı amaçlayabilir. Sorulara verilecek cevaplar hangi öğeyi oluşturuyorsa, soru cümlesi o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

    *–Kimi seviyorsun?

    –Seni (Seni seviyorum) (Soru nesneyi buldurmaya yönelik.)

    *-Kim yapmış?

    -Babam (Babam yapmış) (Soru özneyi buldurmaya yönelik)

    *-Nereye gidiyorsun?

    -Okula (Okula gidiyorum) (Soru d.t.’yi buldurmaya yönelik)

    *-Ne zaman geldin?

    -Dün (Dün geldim) (Soru z.t.’yi buldurmaya yönelik)

    *-Kırılan neydi?

    -Bardaktı (Kırılan bardaktı) (Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

    8) “-mi” edatıyla oluşturulan soru cümlelerinde “-mi” hangi öğeden sonra gelmişse soru o öğeyi buldurmaya yöneliktir.

    * Bugün bize gelecek misin?(Soru yüklemi buldurmaya yönelik)

    * Bugün bize mi geleceksin?(Soru D.T.’yi buldurmaya yönelik)

    * Bugün mü bize geleceksin?(Soru Z.T.’yi buldurmaya yönelik)

    * Sen mi bugün bize geleceksin?(Soru özneyi buldurmaya yönelik)

    * Seni mi çağırmış?(Soru B.Lİ N.’yi buldurmaya yönelik)

    9)Bir cümlede vurgulanan öğe, yüklemden hemen önce gelen öğedir.

    * Çocuklar,sevgiyle beslenir.(Edat tümleci vurgulu)

    e.t.

    *Cömert olmadan önce doğru olmayı bil.(B.li n. vurgulu)

    *Kitabım sende kalmış.(D.t. vurgulu)

    SORU: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru,özneyi buldurmaya yöneliktir?

    A) Beni mi aradılar?

    B) Aşağı mı ineceğiz?

    C) Dün mü geldiniz?

    D) Yağmur mu yağıyordu?

    E) Çok mu yoruldun?

    SORU: “Sabah olunca,güneşin ilk ışıkları dağların doruklarını aydınlattı.”

    Aşağıdakilerden hangisi,öğeleri ve öğelerinin sıralanışı bakımından bu cümleye benzemektedir?

    A) Zaman,onun için çok önemlidir.

    B) Kardeşinin yerinde şimdi o çalışıyor.

    C) Evde yalnız kalınca müzik dinler.

    D) Babasının arkasından o da işe gitti.

    E) İki saat sonra su,depoyu doldurur.

  41. #41 yüklem
    -
    abdullah papur
    -
    10-11-2014 19:45:51 0

    Altlarınıçizerek gösterirseniz daha iyi anlayabiliriz.

Görüşün Nedir?

Karakter Sayacı:
0