Türkçe Bilgi , Ansiklopedi, Sözlük

Küçük Ünlü Uyumu

Bir kelimenin ilk hecesinde düz sesli harf (a,e,ı,i) varsa, diğer hecelerinde de düz sesli harf olması gerekir. Kelimenin ilk hecesinde yuvarlak sesli harf (o,ö,u,ü) varsa, diğer hecelerinde ya düz-geniş (a,e), ya da dar-yuvarlak (u,ü) sesli harf bulunması gerekir. Buna küçük ünlü uyumu kuralı denir. Düzlük-yuvarlaklık uyumu da denir.

Örnek:
arkadaş, karanlık, kelime, merdiven, serilmek, ıslık, ılık, ırak, sıcaklık, incelik, iyi
kova, orak, oğlak, oğlan, gözlem, önem, uğrak, uygar, uğraşmak, üzer, üçer
okul, kuru, uygun, olumlu, bozulmuş, çocuk, oğul, okul, ölümlü, öküz, uğur, ululuk, üçüz, üzüm, süzgün...
 
„Küçük ünlü uyumunun büyük ünlü uyumundan bir farkı vardır:
 Büyük ünlü uyumunda kelimedeki bütün ünlülerin kalınlık ve incelik bakımlarından uyuşmaları gerekli iken, küçük ünlü uyumunda her ünlü kendinden önceki ünlüye uymak zorundadır.
 
Meselâ, “kolaylık” örneğinde olduğu gibi “ı” ünlüsü kendinden önceki “a” ünlüsüne uyarken “a”dan önceki “o” ünlüsüne uymayabilir.
 
Bu özellik, yuvarlak ünlüden sonra düz-geniş ünlü geldiği zaman karşımıza çıkmaktadır:
ufaklık, uzaklık, olası, önemli, üzerinde...
 
Bu kurala uymayan yabancı kelimeler:
alkol, daktilo, mönü, akordeon, rötar, radyo, tiyatro, otobüs, televizyon, horoz, kamyon, siroz...
 
Ancak bazı alıntı kelimeler bu kurala uydurulmuştur:
müdir→müdür,mümkin→mümkün,,müşkil→müşkül..
 
Bu kurala uymayan Türkçe kelimeler:
Avuç, avurt, kavurmak, kavuşmak, savurmak, kavun, karpuz, yağmur, çamur, tavuk, kabuk...
 
-yor ve -ki ekleri de çoğu zaman bu kurala uymaz:
geliyor, onunki...
 
Bazı kelimeler k.ünlü uyumuna uyduğu halde b.ünlü uyumuna uymayabilir: Kalem, kitap ... 

Buna göre bir kelimenin Türkçe olabilmesi için her iki kurala da uyması gerekir.

Büyük Ünlü uyumu incelenirken kelimelerin tüm heceleri dikkate alınır. Yani dört heceli bir kelimede ilk üç hece büyük ünlü uyumuna uyarken, son hece uyumu bozuyorsa, bu kelimeler kurala uymamış olur.  Getiriyor, otururken... 

Küçük ünlü uyumunda ise yan yana gelen her hece dikkate alınır. Örneğin,  “kolaylık” kelimesinin tüm hecelerine bakarsak ilk hecedeki yuvarlak sesli o'dan sonra ikinci hecede düz-geniş –a-, son hecede düz sesli –ı- yer almıştır. Birinci ve üçüncü heceyi dikkate aldığımızda yuvarlaktan sonra düz sesli geldiği için kelimenin k.ünlü uyumuna uymadığını sanabiliriz. Halbuki bu kelime k.ünlü uyumuna uymaktadır. Çünkü yuvarlaktan sonra düz-geniş, düzden sonra düz sesli harf kullanılmıştır.   Ko – lay – lık  (Yuv.-düz/geniş-düz)

Kuraldışı :  -o- sesinden sonra ikinci hecede b-m-v-p seslerinden biriyle başlıyorsa bu durumda ikinci hecede –u- olabilir. Bu tür kelimeler k.ünlü uyumuna uymamasına rağmen Türkçe'dir.
Örnek: Hamur, avuç, sabun, çamur, kavun, kalbur, çabuk, karpuz, tavuk, kabuk, kaput, yağmur, havuç, çaput, yamuk...

39 Yorum - Senin Görüşün Nedir?

  1. #1 hasan çelebi
    -
    18-01-2011 22:09:12 -21

    (a,e,ı,i)sonunda her kelimenin sonunda aynı ünlü olmak zorundadır buunu küçük ünlü uyumu denit

  2. #2 taha
    -
    05-06-2011 19:38:23 +15

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük vardır?
    A)mutfakta biri var sanıp beni suçlama
    B)pamuk işçileri ağustosta adana yöresine taşınır.
    C)vali devletin en yüksek kademesindeki görevlidir.
    D)koltuk takımlarının yüzünü sarı bir kumaşla kaplattım
    E)yokuş aşağı inerken nefis bir manzara gözleri büyülüyordu

  3. #3 kübra
    -
    06-10-2011 00:04:19 -16

    cevap b dir çünkü ağustosta kelimesinin ilk hecesinde a ikinci hecesinde u var 1.kurala göre bakacağız...

  4. #4 furkan
    -
    19-10-2011 19:34:20 -27

    her ünlü ince ile başlamıssa ince kalın ise başlamıssa kalınla bitmek zorundadır buna büyük ünlü uyumu denir

  5. #5 can
    -
    11-01-2012 21:23:29 -39

    (a-e-ı-i)
    (a-e) (u-ü)

  6. #6 zehra
    -
    19-02-2012 12:54:52 -33

    Taha bu yorum sana gelsin cevap a) şıkkı diye düşünüyorum çünkü bu bizim sınavda da çıktı:)

  7. #7 Küçük Ünlü Uyumu
    -
    hacı dayı
    -
    18-04-2012 22:09:58 -15

    Cevap B şıkkı. pamuk - a,e,ı,i den sonra a,e,ı,i gelir. -u bozuyor.
    ağustosta - aynı şekilde -u bozuyor,sonraki hecede -o bozuyor.o,ö,u,ü den sonra a,e,u,ü gelir.

  8. #8 lnnşnşil
    -
    lkşlilj
    -
    01-10-2012 21:31:44 -32

    küçük ünlü uyumuna uyan en uzun 2 kelime lütfen

  9. #9 13213
    -
    Kıllıı 1 2 3
    -
    14-10-2012 14:33:52 -24

    Cevap B şıkkı. pamuk - a,e,ı,i den sonra a,e,ı,i gelir. -u bozuyor.
    ağustosta - aynı şekilde -u bozuyor,sonraki hecede -o bozuyor.o,ö,u,ü den sonra a,e,u,ü gelir.

  10. #10 meraba
    -
    pınar çınar
    -
    21-11-2012 18:49:23 -4

    [quote name="taha"]Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük vardır?
    A)mutfakta biri var sanıp beni suçlama
    B)pamuk işçileri ağustosta adana yöresine taşınır.
    C)vali devletin en yüksek kademesindeki görevlidir.
    D)koltuk takımlarının yüzünü sarı bir kumaşla kaplattım
    E)yokuş aşağı inerken nefis bir manzara gözleri büyülüyordu[/quote]
    [b]soru güzel cevap .b. olmalı diye düşünüyorum

  11. #11 cevap
    -
    alp
    -
    26-11-2012 14:14:13 -10

    bencede cevap a bu bisim sınavdada cıktı

  12. #12 Soru
    -
    alp
    -
    01-12-2012 15:26:33 -13

    [quote name="zehra"]Taha bu yorum sana gelsin cevap a) şıkkı diye düşünüyorum çünkü bu bizim sınavda da çıktı:)[/quote]
    Peki cevap ın doru muydu :[

  13. #13 türkçe sınavı
    -
    emre
    -
    02-12-2012 16:18:52 -1

    hoca sınavda sorcak bişey ablamadım abi ya...

  14. #14 SORU
    -
    İREM
    -
    03-12-2012 13:33:51 +13

    abi neyin tartışmSINI YAPIYONUZ CEVAP B HER HALUKARDA CÜNKÜ AGUSTOS ÖZEL İSİM BU KURAL ARANMAZ

  15. #15 ss
    -
    ss
    -
    28-12-2012 15:43:35 +5

    Köyülerimden kelimesi küü ya uyar mı

  16. #16 ..
    -
    Eylül
    -
    11-01-2013 19:55:23 -2

    [quote name="ss"]Köyülerimden kelimesi küü ya uyar mı[/quote]

    evet, uyar.

  17. #17 ....
    -
    tuğçe
    -
    16-01-2013 22:11:19 -2

    ya tabikide cevap b pamuk derken pa düz ünlü sesli ünlü grubunda arkasındanda düz sesli ünlü gelmesi gerekir .-muk
    hecesi gelmiş o uymuyor . Konu kapandı dağılın beyler

  18. #18 küçük ses uyumu
    -
    deniz
    -
    13-03-2013 13:31:07 +4

    küçük ses uyumuna uyan 10 tene keli

  19. #19 küçük ses uyumu
    -
    ziined
    -
    13-03-2013 13:32:05 +2

    küçük ses uyumuna uyan kelime

  20. #20 soru
    -
    melda
    -
    28-03-2013 18:45:53 -3

    bunlar çok güzel bence neden salak diyorsun banada demek oluyor sen salaksın

  21. #21 34
    -
    FURKAN
    -
    15-05-2013 07:23:00 -1

    arkadaslar cevap b şıkkı olacak pamuk küçük ünlü uyumuna uymayan bir kelımedır

  22. #22 küçük ünlü uyumu
    -
    özgür
    -
    03-07-2013 12:40:18 -2

    sabun küçük unlü uyumuna uyar mı?

  23. #23 KÜU
    -
    meteBeyII
    -
    21-10-2013 21:31:05 0

    hasan çelebi"](a,e,ı,i)sonunda her kelimenin sonunda aynı ünlü olmak zorundadır buunu küçük ünlü uyumu denit[/quote]

  24. #24 birinci ve ikinci kurala göre örnekler
    -
    alparslan
    -
    31-10-2013 17:49:41 -1

    arkadaşlar öğretmen ödev verdi birinci ve 2. kurala örnek yazın diyede bir yardm etseniz

  25. #25 küu
    -
    nisa
    -
    08-11-2013 20:56:00 -3

    koşulları ve sözcükleri kelimeleri küu uyuyor mu? cevap bekliyorum

  26. #26 küu
    -
    nisa
    -
    08-11-2013 20:59:03 -3

    [quote name="pınar çınar"][quote name="taha"]Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük vardır?
    A)mutfakta biri var sanıp beni suçlama
    B)pamuk işçileri ağustosta adana yöresine taşınır.
    C)vali devletin en yüksek kademesindeki görevlidir.
    D)koltuk takımlarının yüzünü sarı bir kumaşla kaplattım
    E)yokuş aşağı inerken nefis bir manzara gözleri büyülüyordu[/quote]
    [b]soru güzel cevap .b. olmalı diye düşünüyorum[/quote]
    cvp e arkadaşlar bence büyülüyordu yor varsa küu aranmaz

  27. #27 cevap
    -
    Batu-RousinqJust
    -
    13-11-2013 17:20:28 -2

    cevap kesinlikle B dir

  28. #28 19 ekım
    -
    necla
    -
    19-11-2013 21:17:13 -2

    cevap kesinlikle B dir

  29. #29 ÖRNEK
    -
    MÜCAHİT
    -
    04-12-2013 13:22:51 -2

    aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumu kuralına uyar?

    A)OLAY B)HOROZ

    C)ÇAMUR D)MAYDANOZ

  30. #30 lj jnjn
    -
    yh
    -
    10-12-2013 18:18:01 -3

    cewap b dır bence

  31. #31 ÖRNEK
    -
    yasin
    -
    14-12-2013 17:56:36 -2

    cevap / / B dir. Bncee

  32. #32 küçük ünlü uyumu
    -
    kübra
    -
    24-12-2013 19:49:09 -3

    küçük ünlü uyumu dar yuvarlak ünlülerinden oluşur,

  33. #33 k.ü.u
    -
    melike
    -
    25-12-2013 17:56:30 -2

    örnekler çok az biraz çoğaltılmalı :)

  34. #34 :)
    -
    aykut
    -
    29-12-2013 13:42:22 0

    arkadaşlar konu ile ilgili sorular varsa paylaşalım daha faydalı olur .

  35. #35 f.b
    -
    burak
    -
    01-01-2014 18:55:50 0

    bence güzel bir site ama ben bu dersi hiç sevmiyorum

  36. #36 damla bulut
    -
    damla bulut
    -
    09-01-2014 17:50:26 -1

    Güzel açıklayıcı bir anlatım stili olmuş,bence...

  37. #37 kucuk unlu
    -
    belgin
    -
    23-02-2014 16:13:51 -2

    bence cevap c çamur kelimesi çünkü a e i ünlülerinden sonra tekrar a e i ekleri gelmeli a dan sonra u gelmez

  38. #38 Soru
    -
    berat can
    -
    30-11-2014 10:11:57 0

    Bu kitabı edebiyat Öğretmeni önermişti.

    Cümlesinde büyük ünlü uyumuna aykırı kaç sözcük kullanılmıştır.

    a)1 b)2 c)3 d)4

  39. #39 #38 soru
    -
    şevket
    -
    09-01-2015 20:10:20 0

    Soru basit (b) inşallah bilmişimdir... :)

Görüşün Nedir?

Karakter Sayacı:
0