Türkçe Bilgi , Ansiklopedi, Sözlük
  • Zihin

    Gerek dildeki, özellikle de gündelik dildeki kullanımında her yere sızmışlığıyla, gerek çokanlamlılığın sınırlarını zorlayan geniş anlam yelpazesiyle, gerekse felsefedeki hemen her dizgede başka başka adamlar yüklenip farklı farklı tanımlanmasıyla ve de us, tin, anlık gib...

  • Zorunluluk

    En genel anlamda, başka türlü olamayan, olumsal olmayan ya da olmaması olanaklı olmayan durum; olduğundan başka türlü olamayacak olma durumunu dillendiren, olduğundan başka türlü olmanın mantıksal bakımdan olanaksızlığını dile getiren felsefece ulam. Öte yandan, mantık diliyle...

  • Yabancılaşma

    Bir kimsenin kendi emeğinin ürünlerinden aşırı biçimde kopması; genellikle yaşamın aslında çekici ve değerli olabilecek kimi yönlerinden açıkça nefret etmeyle ya da bunlara kayıtsız kalmayla sonuçlanan toplumsallıktan ayrı düşme. Terimi ilk kez Hegel, Tinin Görüngübilimi (...

  • Yargı

    Bir şeyin ya da iki şey arasındaki bağıntının gerçekliğini evetleyen ya da değilleyen düşünsel edim; dille anlatımı-ı önermedir.Temel formülü: S P dir. Yargının yapısı: Yargıda (önermede) a. kendisi için bir şey söylenen = konu (subjectum), b. bu konu üzerine söylenen =...

  • yönelim

    Bir şeye yönelme; bir şeyi erek edinme.Skolastik felsefede: Düşünmenin bir bilgi konusuna yönelmesi. (Yönelinen konunun gerçekte var olması gerekmez; tasarlanan bir şeye de yönelinebilir.)Brentano ile bu kavram yeniden felsefe alanına çıkmıştır; Bilinç olayının özü bu yönelim...

  • yönelimsel

    Görüngübilimde kullanılan terim.a. Bir şeye yönelmiş olan, örneğin: yönelimsel edimler (intentionale Akte)b. Yönelinen (intendiert), örneğin: yönelimsel nesne (intentionaler Gegenstand), düşünülmüş olan nesne.c. Yönelimsel birlik: Yönelimsel edimlerin çokluğuna karşı bir an...

  • yönelmişlik

    Bilincin bir konuya yönelişini, bir şeyle ilişki kurmasını dile getiren görüngübilim terimi. //Brentano'nun skolastik felsefeden alıp kullandığı bu terimi sonradan Husserl geliştirmiştir. "Duyuyorum.", "Düşünüyorum.", "Seviyorum." gibi bilinç edimler...

  • Varsayım

    1. (Matematikte ve mantıksal çıkarımlarda) Mantıksal sonuçlar çıkarmak üzere öndayanak olarak önesürülen önerme ya da önermeler birliği.2. (Deneysel bilimlerde) Belli bilgilere olanak sağlamak, bağlantıları anlaşılır kılmak, olayları açıklamak üzere geçici olarak konmuş...

  • Usavurma

    Uslamlama. Akıl yürütme.Bilinen ya da doğru olarak kabul edilen belli önermelerden başka önermeler çıkarma.Türlü bilimlerde türlü usavurma yolları ve uygulamaları, her birinin de kendine özgü yöntemleri vardır; ama hepsi iki temel yönteme indirgenebilir: Tümdengelim ve tümevar...

  • Tin

    1- Evren ilkesi. Özellikle stoa felsefesinde: Evren usu, evren ruhu; etki yapan, biçim veren, canlandıran ilke.2- a. Doğal yaşam ilkesinden ayrı olarak, yüksek, doğaüstü, Tanrısal ilke. b. Tanrının dolaysız yaratıcı etkinliği. 3- Felsefeye Anaxagoras'ın yerleştirmiş olduğu "...

  • Tanrı

    Dinsel inançta: Doğüstü ve olağanüstü nitelikleri, güçleri olan yetkin bir öz olarak en yüksek varlık. Tanrı konusunda üç temel anlayış vardır:1- Tanrılar ya da tanrısal güçler çokluğu kabul edilir: çoktanrıcılık = politeizm.2- Bir tek Tanrısal olan vardır, bu da evren ...

  • Tekçilik

    1- Gerçekliğin temeli olarak yalnızca tek bir ilkeyi örneğin yalnızca özdeği (özdeksel tekçilik), yalnızca tini (tinsel tekçilik) vb. kabul eden dünya görüşü. Tekçiliğin karşı kavramı olarak=ikicilik; iki temel ilkeyi; çokluk, ilkelerin ya da temel güçlerin çokluğunu kabul...

  • Tanrıbilim

    En genel anlamda, Tanrı'nın doğasını ve özünü araştıran; tanrısal olanın kapsamını ve içeriğini soruşturan; Tanrı'nın varlığını, Tanrı'nın evrenle, evrendeki varlıklarla ilişkisini aydınlatmaya çalışan; Tanrı olgusunu bütün yönleriyle dizgeli bir biçimde ele alan ...

  • Tabu

    Dokunulmaz olan, kendi içinde belli bir güç (mana) taşıyan; her bakımdan dokunulması yasaklanmış olan. Tabu olarak gözönünde tutulan nesne ya da kişi ya bu güçle doludur, o zaman kutsaldır; ya da bu gücün boyunduruğu altındadır, o zaman da temiz değildir ve tehlikelidir....

  • Töz

    Değişen durum ve niteliklere karşı kalıcı olan; bir başka şeyle ya da bir başka şeyde değil, kendi kendisiyle, kendi kendisinde var olan. Öznede değil, kendinde var olan. Bağımsızca kendi içinde var olan. Spinoza'nın tanımı ile “varoluşu için başka birşeye gereksinme du...

  • Teosofi

    Eski Yunancada “tanrı” anlamına gelen theos ile “bilgelik” demeye gelen sophia'dan türetilmiş “Tanrı'nın bilgeliğine ulaşma yolu” anlamındaki terim:“tanrıya-erme-bilgisi”. Kişinin gizemci(mistik) bir içyaşantıyla, içrek (bâtıni) ...

  • Teogoni

    Eski Yunanca'da “tanrı” anlamına gelen theos ile “doğum”, “oluş” demeye gelen ,goneia'dan türetilmiş terim:“tanrıdoğum” ya da “tanrıtasarım”. Hesiodos'un Theogoniasından (M.Ö. VIII. yüzyıl) bu yana “Tanrıların Doğuşu...

  • Teodise

    Eski Yunanca'da “tanrı” anlamına gelen ibeos ile “adalet”, “doğruluk”, “haktanırlık” demeye gelen dike'den türetilmiş felsefe terimi: “tanrısavunubilgisi”. Tanrı'nın yeryüzünde kötülüğün varolmasına niçin izin verdiğini,...

  • Telos

    İlkçağ Yunan felsefesinde varılacak son nokta olarak “tamamlanma”; ulaşılacak “hedef” anlamında kullanılan terim “erek” ya da “son amaç”.İlkçağ Yunan düşünürleri, insanoğlunun “iyi bir yaşam” sürmeyi amaç edindiği, insa...

  • Tür

    1. Birbirinden üreyen ve dirimbilimsel açıdan akraba olan canlı varlıklar öbeği2. Kendi içinde bir birim olan ve üzerinde cins kavramının bulunduğu mantıksal kavram. Ama bu cins kavramı, kendi üzerinde bir başka cins varsa, yeniden tür durumuna gelir ve bu böyle sürüp gidebilir. ...

  • Şey

    (Günlük dilde) Herhangi bir düşünce konusunu göstermeğe yarayan belirsiz terim.(Felsefede)1- Düşünen bilincin konusu olabilen, gerçekte var olmayıp da yalnızca düşünülmüş olan her şey. Bu anlamda: düşünce nesnesi = ens rationis.2- Kişiye karşıt olarak: Bilinçten yoksun var...

  • Şizoanaliz

    Fransız postmodernist düşünürleri Gilles Deleuze ve Felix Guattari tarafından geliştirilen ve şizofrenin deneyimine dayanan bir tür psikanaliz veya anti-psikanaliz....

  • Sezgi

    En genel anlamıyla, gerçekliği dolaysız olarak içten ya da içeriden kavrayabilme, tanıyıp bilme yetisi. Adım adım ilerleyen gidimli düşünmenin ya da birtakım uğraklardan geçerek yol alan usavurmanın tersine, bir şeyi doğrudan doğruya algılayıp kavrama; bilinçli bir düşünme ...

  • Sezgici Etik

    Ahlâksal bir özelliğin ya da ahlâksal bir doğrunun hiçbir aracıya konu olmaksızın dolaysız bir biçimde kendiliğinden görülebileceğini savunan görüş; belli türden şeylerin, durumların, ilişkilerin ya da yapıp etmelerin “yaradılıştan iyi” olduklarının ...

  • Saçma

    Mantık kurallarını bozan, tersine çeviren.Saçma bir düşünce, öğeleri birbirini tutmayan, birbiriyle bağdaşmayan düşüncedir. Saçma bir yargı kendi içinde tutarsız olan ya da tutarsızlığı içeren bir yargıdır. Saçmayı anlamsızdan ayırmak gerekir. Çünkü saçmanın bir an...

  • Sağduyu

    1- (Descartes'ta) Doğru ile yanlışı birbirinden ayırma ve doğru yargılama gücü. Usla eşanlamlı.2- (Günümüzde) Günlük yaşamda iyi yargılama gücü. (Verdiği yargılardan her zaman doğruluk beklenemez.)...

  • Soyut

    Soyutlama ile elde edilmiş (bir kavram, bir düşünce)Soyut kavramlar:a. Nesnelerin niteliği gibi gerçekte kendi başına var olmayan, nesnelerin niteliği olarak var olan, ancak nesnelerden çekilip çıkarılarak tasarımlanabilen kavramlar (büyük, mavi) b. Algılanamayan şeyleri gösteren...

  • Sağın

    Bir şeyi tam olarak yapmak, bir ölçüye göre yapmak; exactus=tıpatıp, tam tamına, yetkin; tıpa- tıp ölçülebilen]1-Sözün anlatılmak istenene tam karşılık olması, tam uygun düşmesi niteliği (sağın anlatım).2-Ölçünün ölçülene çok az da olsa bir ayrım bırakmaksızın, ...

  • Salt

    1-İçine, kendisine yabancı başka hiçbir şey karışmamış olan; arı.2- Uygulamaylâ ilişkisi olmayan bilimler. (Ör. salt matematik.)Başka bir yetiye bağlı olmayan. (Ör. Descartes'ta salt anlık duyulara gereksinme göstermeyen, böylece de salt olan bilgiyi sağlar.)Salt us (Kant'...

  • Simulacrum

    Genelde son dönem Fransız felsefesinin, daha özeldeyse Baudrillard'ın çağdaş dünyaya yönelik olarak verdiği "varolan durum çözümlemeleri"nde ya da "durum betimlemeleri"nde kilit önemi bulunan postmodern felsefe terimi.Orijinali, gerçeği, ilkörneği olmayanı; ken...

Site İletişim Bilgisi

Telefon: 0536 686 91 70

URL:http://www.turkcebilgi.org/

Email: [email protected]